Қазақстанда тұрғын үй бағасы цементтің көтерме бағасына қарағанда екі есе дерлік, ал құрылыс өзіндік құнына қарағанда екі еседен астам жылдам өсуде. Бұл құрылыс материалдарының қымбаттауы жылжымайтын мүлік бағасының өсуінің басты себебі деген кең таралған пікірді жоққа шығарады, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
«Қазақ ғылыми-зерттеу және жобалау құрылыс және сәулет институты» АҚ Қазақстанда ең кең таралған монолитті-қаңқалы технологиямен салынған тұрғын үй кешендерінің жобалау-сметалық құжаттамасына талдау жүргізді. Зерттеу көрсеткендей, 1 шаршы метр тұрғын үй салу үшін 219 кг цемент қажет, бұл 50 кг-дық 4–5 қапқа тең. Қаптың орташа бөлшек бағасы 2000–2500 теңге болғанда, 1 шаршы метрге цемент шығыны шамамен 13 000 теңгені құрайды. Осылайша, цементтің құрылыс өзіндік құнындағы үлесі аз және ол түпкілікті бағаға айтарлықтай әсер ете алмайды. Цемент бағасы 15–20%-ға өскеннің өзінде, құрылыс-монтаж жұмыстарының өзіндік құны пайыздың бірнеше үлесіне ғана артады.
Krisha.kz деректері бойынша, 2026 жылғы маусымның қорытындысы бойынша жаңа ғимараттардағы бір шаршы метрдің орташа бағасы 617 555 теңгені құрады. Бастапқы нарықтағы бағада цементтің үлесі шамамен 2% құрайды. Бұл өсу қарқынындағы алшақтықты растайды: 2020 жылғы желтоқсаннан бері дайын тұрғын үй бағасы 74,8%-ға, зауыттардағы цемент өндірісінің өзіндік құны 53,9%-ға, цементтің көтерме бағасы 34,6%-ға, ал құрылыс өзіндік құны бар болғаны 28,3%-ға өсті.
Айта кетерлігі, құрылыс құнының индексі құрылыс салушының коммерциялық пайдасын қамтымайды (ҚР ҰЭМ Статистика комитеті төрағасының 14.12.2016 № 315 бұйрығымен бекітілген Құрылыстағы баға индекстерін құру әдістемесінің 9-тармағы). Индекс тек өндірістік шығындарды – материалдарды, жұмыстарды, үстеме шығыстарды – көрсетеді, бірақ тұрғын үйдің түпкілікті бағасының едәуір бөлігін құрайтын девелопердің үстемесін көрсетпейді. Сондықтан құрылыс өзіндік құнының өсуін нарықтық бағалардың өсуіне теңеуге болмайды.
Ақпараттық кеңістікте ЕАЭО құрамына кірмейтін елдерден құрылыс материалдарының импортын шектеу салдарынан тұрғын үй құны өсуі мүмкін деген тезис пайда болды. Алайда цементтің түпкілікті бағадағы үлесі шамалы. Оның үстіне, өндіріс статистикасы тыйым салудың өңдеу өнеркәсібіне оң әсерін көрсетеді. 2026 жылғы қаңтар-маусым аралығында Қазақстанда портландцемент өндірісі 7 млн тоннаға жуықтады – бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 5%-ға артық. Бұл 2008 жылдан бері бірінші жартыжылдықтағы ең үздік нәтиже. Динамика саланың қуат қорын (жылына 18 млн тоннадан астам) және тыйым салудың уақтылы енгізілгенін растайды, бұл отандық өнеркәсіпті қолдап, жұмыс орындарын сақтап қалды. Бұған ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің өңдеу өнеркәсібін дамыту және ел ішінде құрылыс материалдары өндірісін арттыруға бағытталған шаралары арқылы қол жеткізілді.
Баға өсуінің нақты себебі – тұрғын үймен қамтамасыз етудің тапшылығы. Қазақстанда тұрғын үймен қамтамасыз ету БҰҰ нормасы 30 шаршы метр болғанда, бір адамға 24,5 шаршы метрді құрайды. Бір қазақстандыққа ЭЫДҰ нормативі 1,7 бөлме болғанда, 0,8 бөлмеден келеді. Осы көрсеткіштер бойынша ел дамыған мемлекеттерден 30–50%-ға артта қалады. Нақ осы тұрғын үй қорының құрылымдық тапшылығы, цемент бағасының ауытқуы емес, жылжымайтын мүлік нарығындағы ұзақ мерзімді баға қысымын қалыптастырады.