Nú-Inglendtiń komersıalyq balyq aýlaý salasynyń ókilderi, muhıttanýshy ǵalymdar men tehnologıalyq kompanıalar 15 mıllıon dollarlyq federaldy granttyń kómegimen balyqshylarǵa arnalǵan «úshinshi kóz» kamerasy men lobster aýlaıtyn robottardy jasaýdy josparlap otyr. Bul týraly infohub.kz saıty habarlaıdy.
AQSh Ulttyq ǵylym qory bólgen qarjy shilde aıynyń sońynda bekitildi. Onyń maqsaty — komersıalyq balyqshylarǵa sapaly ári paıdaly balyq aýlaýǵa kómektesý jáne aımaqtyń teńiz ónimderi ındýstrıasyn nyǵaıtý. Zertteýshiler qarajattyń bir bóligin kapıtandar men ekıpajǵa torǵa túsken balyqty kórýge múmkindik beretin kamera júıesin jetildirýge jumsaıdy. Bul ınovasıa balyqshylarǵa qajetsiz aýlaýdan (bycatch) aýlaq bolýǵa kómektesedi, sebebi keıbir balyq túrleri qatań retteledi nemese olardy ustaýǵa bolmaıdy.
Granttyń taǵy bir bóligi sý astyndaǵy qolaısyz jaǵdaılardy anyqtaı alatyn avtonomdy robottardy jasaýǵa jumsalady. Bul robottar lobster torlarynyń óli lobstermen tolýyn boldyrmaýǵa kómektesedi. Jobany úılestiretin Soltústik-Shyǵys aımaqtyq jaǵalaý muhıt baqylaý júıeleri qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Djeık Krıtserdiń aıtýynsha, qarajat teńiz ónimderin óńdeý salasyn nyǵaıtýǵa da jumsalady.
Massachýsets ýnıversıtetiniń Dartmýt kampýsyndaǵy teńiz ǵylymy men tehnologıasy mektebiniń (SMAST) zertteýshileri osy kamera júıesin damytýǵa qarjy alady. Mektep dekany Kevın Stoksberıdiń aıtýynsha, kamera torǵa ornatylyp, kapıtanǵa ekranda ne bolyp jatqanyn kórsetedi, al derekter qaýipsiz júıede saqtalady. Bul kapıtandar men baqylaýshylarǵa (balyq aýlaý erejeleriniń saqtalýyn qadaǵalaıtyn ǵalymdar) qosymsha aqparat beredi, ásirese ekeýiniń arasynda kelispeýshilik týyndaǵan jaǵdaıda.
Balyqshylardyń taǵy bir máselesi — qorshaǵan orta faktorlary. Keıbir jaǵdaılarda lobster torlary óli lobstermen tolyp qalady. Keıp-Kod komersıalyq balyqshylar alánsy joǵary temperatýra men ottegi deńgeıi tómen aımaqtardy anyqtaıtyn robottardy jasaýǵa kúsh salýda. Mundaı «gıpoksıa» aımaqtary belgili bir baldyrlardyń kóbeıýinen paıda bolady, dep túsindiredi Ulttyq muhıt jáne atmosfera basqarmasy (NOAA).
Granttyń taǵy bir baǵyty — teńiz ónimderin óńdeý salasyn qalpyna keltirý. Nú-Inglendte bul saladaǵy jumys oryndary azaıyp, shetelge aýysyp ketken. Nú-Bedfordta 2023 jyldan beri keminde 150 jumys orny qysqarǵan. Blue Harvest Fisheries 2023 jyly óńdeý ortalyǵyn jaýyp, 64 adam jumyssyz qaldy, al True North Seafood 2024 jyly jabylyp, 94 adam jumystan bosatyldy. Krıtserdiń aıtýynsha, bul máseleni sheshý qıyn, sebebi óńdeý sektory aımaqtan ketken. Granttyń jarty mıllıon dollary «jetkizý tizbegin josparlaýǵa» jumsalady, ıaǵnı aımaqtaǵy óńdeý ónerkásibiniń qanshalyqty quldyraǵanyn anyqtap, ony qaıta qurý joldaryn qarastyrýǵa arnalady.
Krıtserdiń pikirinshe, bul máseleni sheshý úshin aımaqtaǵy quldyraýdyń tolyq kólemin bilý qajet. Ol NOAA men shtattyq agenttikterde paıdaly derekter bolýy múmkin ekenin, biraq olardyń tolyq taldaýyn eshkim jasamaǵanyn aıtady. Grant sonymen qatar «ınovasıalyq ekojúıeni» qurýǵa jumsalady, bul qazirgi ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa baılanysty táýekelge beıim emes salaǵa paıdaly bolýy múmkin. Krıtser 15 mıllıon dollardy qoǵamdyq qarajat retinde basqarý táýekelin de atap ótti.