AQSH-tyń memlekettik qaryzy $40 trln-ǵa jetti, al álemdik qaryz $350 trln-nan asty. Osyǵan oraı The New York Times sholýshysy Pol Vıgna ejelgi shýmerlerdiń amargı tájirıbesin eske alýdy usyndy. Bul tájirıbe boıynsha bıleýshiler bir jarlyqpen jınalǵan qaryzdardy esepten shyǵara alatyn. «Kýrsıv» ejelgi ıdeıanyń qazirgi ekonomıka úshin qalaı ózekti bolǵanyn baıandaıdy... dep habarlaıdy infohub.kz.
Másele shamamen 4400 jyl buryn Mesopotamıada qoldanylǵan «amargı» tájirıbesi týraly bolyp otyr. Bıleýshi qaryzdardy tolyq esepten shyǵaryp, jerdi fermerlerge qaıtaryp, ekonomıkalyq ómirdi jańadan bastaı alatyn. «Amargı» sózi «anaǵa oralý» degendi bildiredi jáne ýaqyt óte kele bostandyqpen baılanystyryla bastady.
Ejelgi qoǵamdar úshin bul patshanyń jomarttyǵy ǵana emes edi. Qaryzdar sonshalyqty jınaqtalyp, fermerler jerinen aıyrylyp, qarapaıym turǵyndar qaryz quldyǵyna túsetin. Sondyqtan bılik aýysqanda bıleýshiler mezgil-mezgil osyndaı qarjylyq «qaıta júkteý» jasap turatyn.
Degenmen, bul ıdeıa bárine unamady. Afınydaǵy aqsúıekter Solonnyń (ejelgi grek bıleýshisi jáne reformatory) reformalaryna qarsylyq tanytty, al spartalyq patsha Agıs IV (Sparta bıleýshisi) qaryzdardy esepten shyǵarý áreketinen keıin ólim jazasyna kesildi. Rımde Grakh aǵaıyndylary (qarapaıym azamattardyń paıdasyna reformalardy qoldaǵan saıasatkerler) da óz reformalaryna qatty qarsylyqqa tap boldy.
Vıgnanyń pikirinshe, ejelgi tarıh qarapaıym nárseni kórsetedi: aqsha men nesıe — tabıǵat zańy emes, adamdar jasaǵan erejeler. Al bul erejeler eski júıe qoǵamǵa qarsy jumys isteı bastasa, olardy ózgertýge bolady degendi bildiredi.
Qazir AQSh memlekettik qaryzǵa qyzmet kórsetýge jyl saıyn $1 trln-nan astam jumsaıdy. Avtordyń ózi amargıdiń qazirgi nusqasy múmkin emes ekenin moıyndaıdy, biraq álemdik ekonomıkanyń únemi ósip kele jatqan qaryzben qansha ýaqyt ómir súre alatyny týraly oılanýdy usynady.
Buǵan deıin «Kýrsıv» Qazaqstannyń syrtqy qaryzy Reseı men EAEO-nyń basqa elderine qaraǵanda tezirek óskenin jazǵan bolatyn.