AQSh pen Saýd Arabıasy azamattyq ıadrolyq yntymaqtastyq týraly kelisimge qol jetkizdi, dep habarlaıdy infohub.kz. Bul týraly Prezıdent Donald Tramp ákimshiligi málimdep, Vashıngton men Rıad arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtý maqsatynda qadam jasaldy.
AQSh Energetıka mınıstrligi sársenbi kúni kelisimdi «tarıhı» dep baǵalap, amerıkalyq kompanıalardyń patshalyqqa ıadrolyq tehnologıa usynatynyn atap ótti. Kelisim 1954 jylǵy Atom energıasy týraly zańnyń 123-babyna sáıkes jasalǵan sharttan jáne qosymsha ekijaqty kepildik kelisiminen turady.
«Bul kelisimder eki eldiń AQSH-Saýd Arabıasy saýda qarym-qatynastaryn nyǵaıtýǵa, otandastarymyzdyń ál-aýqatyn qamtamasyz etýge jáne sheteldegi odaqtastarymyzdyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge degen ortaq umtylysyn kórsetedi», — delingen Energetıka mınıstri Krıs Raıttyń málimdemesinde. Ol kelisimniń ıadrolyq qaýipsizdik pen taratpaýdyń eń joǵary standarttaryn saqtaıtynyn, sondaı-aq AQSH-ta ázirlengen úzdik ıadrolyq tehnologıalar men ǵalymdarǵa súıenetinin aıtty.
Keıbir amerıkalyq BAQ kelisim Saýd Arabıasyna ıadrolyq otyndy AQSH-tan ımporttaýdyń ornyna otandyq baıytýǵa ruqsat beretinin habarlady. Alaıda Energetıka mınıstrliginiń málimdemesinde baıytý týraly naqty derek joq. Eger rastalsa, kelisim Vashıngtonda qarsylyqqa tap bolýy múmkin.
Mınıstrlik kelisimdi «ondaǵan jyldarǵa sozylatyn, mıllıardtaǵan dollarlyq seriktestik» dep atap, endi qaraýǵa Kongreske jiberiletinin málimdedi. Tramp Iranǵa ýran baıytýǵa jol bermeý úshin soǵys qımyldaryn bastady. Iadrolyq qarýdy taratpaý týraly shart (IaQTSh) ýran baıytýǵa tyıym salmaıdy — bul ýran atomynyń eń radıoaktıvti varıantyn (ızotopyn) bólip alý prosesi. Joǵary baıytylǵan ýran ıadrolyq qarý jasaýǵa paıdalanylýy múmkin.
Aımaqta Izraıl ǵana ıadrolyq arsenalǵa ıe dep esepteledi. Tramp ákimshiliginiń aıtýynsha, Saýd Arabıasymen yntymaqtastyq kelisimi AQSH-ta jumys oryndaryn ashady, «jahandyq ıadrolyq taratpaý standarttaryn kúsheıtedi» jáne Rıadpen strategıalyq seriktestikti nyǵaıtady.
Bul habarlandyrý AQSh pen Iran arasyndaǵy soǵys qyzǵan tusta jasaldy. Tramp qaqtyǵystyń maqsaty Irannyń ıadrolyq qarý alýyna jol bermeý ekenin alǵa tartady, biraq Tegeran bul umtylysty joqqa shyǵarady. Ótken jyly AQSh pen Izraıl Irannyń ıadrolyq nysandaryna bombalaý jasady. Jalǵasqan qaqtyǵys kezinde Iran aımaqtaǵy amerıkalyq áskerler ornalasqan bazalar men Parsy shyǵanaǵyndaǵy keıbir energetıkalyq nysandarǵa zymyrandar men drondarmen soqqy berdi.