Altyn Ordaǵa kelgen sheteldik saıahatshylar tańǵalyp: daladaǵy áıelderdi alystan dýlyǵa kıgen, qolynda naızasy bar jaýyngerler dep oılaǵan. Shyn máninde, bul — dástúrli bıik bas kıim kıgen aqsúıek áıelder edi. Olardyń kıimderi jarqyraǵan jibek, qaýyrsyn jáne asyl tastarmen kóz tartqan. Bul ortaǵasyrlyq dala sániniń qurylymy týraly Qalam jobasy aıtyp beredi, dep habarlaıdy infohub.kz.
Altyn Orda áıelderiniń bıik bas kıimderi jaı ǵana ádemi aksesýar emes edi. Olar arqyly áıeldiń jasyn, otbasylyq jaǵdaıyn jáne mártebesin anyqtaýǵa bolatyn. Bul týraly arheolog, tarıhshy jáne restavrator Tetána Krýpa aıtty.
Altyn Ordada aqsúıek áıelder memleket ómirine, dıplomatıaǵa jáne basqarýǵa belsendi qatysqan. Qyzdardyń kúndelikti kıimi erlerdikinen aıtarlyqtaı erekshelenbegen, biraq úılengennen keıin bári ózgergen. Bıik bas kıimdi tek turmysqa shyqqan áıelder kıgen. Qymbat qytaı jibegi, altyn, injý, kógildir tas jáne sırek kezdesetin qaýyrsyndar otbasynyń baılyǵy men yqpalyn kórsetken. Saltanatty qabyldaýlarda bıleýshilerdiń áıelderi qatań dáreje boıynsha turǵan. Keıbir aqsúıek áıelderdiń bas kıimderi sonshalyqty aýyr bolǵan, kúńder olardy artynan qoldap turýǵa májbúr bolǵan.
Bas kıimderdiń arnaıy qańqasy bolǵan. Ol pishindi saqtap, bıiktik qosqan. Sonymen qatar, qurylym jeńil bolǵan, sondyqtan áıel qozǵala alatyn jáne atqa mine alatyn. Qazaqstan aýmaǵynda arheologtar sol dáýirdiń biregeı zattaryn tabady. Pavlodar oblysyndaǵy Muqyr shatqalynan qaıyń qabyǵynan, teriden, qyzyl parshadan jáne altyn jipterden jasalǵan bas kıim tabyldy. Sheber qurylymdy qozǵalys kezinde amortızasıalanatyndaı etip oılastyrǵan. Onda atqa minip, qańqany syndyrýdan qoryqpaı kóship-qonýǵa bolatyn.
Ulytaýdaǵy Bolǵan Ana kesenesinen tabylǵan jádigerler qytaı saraı sániniń kúshti áserin kórsetedi, al Saraıshyqta arheologtar Vızantıa úlgisinde jasalǵan altyn jipten toqylǵan ásem shash toryn tapty. Osylaısha, Joshy Ulysyndaǵy áıelder sáni jergilikti dástúrler men Eýrazıanyń ártúrli bólikteriniń áserin biriktirdi.
Ortaǵasyrlyq bas kıimder izsiz joǵalǵan joq. Olardyń basty murageri qazaqtyń qalyńdyqtyń saýkelesi boldy. Saýkeleni qymbat matalarmen, metalmen, tastarmen, injýmen jáne qaýyrsyndarmen bezendirgen. Degenmen, ony ortaǵasyrlyq bas kıimderdiń dál kóshirmesi dep sanaýǵa bolmaıdy. Birneshe ǵasyr ishinde pishini men qurylymy aıtarlyqtaı ózgerdi. Sonymen birge jalpy prınsıp saqtaldy: áıeldiń joǵary mártebesi bıik jáne baı bezendirilgen bas kıim arqyly kórsetildi.
Buǵan deıin «Kýrsıv» Altyn Ordada qypshaqtar ústemdik etti degen túsinik tarıhı shyndyqqa sáıkes kelmeıtinin jazǵan bolatyn. Bul tanymal mıfti qazaqstandyq tarıhshy Jaqsylyq Sabıtov joqqa shyǵardy.