Ekonomıs jáne qarjy keńesshisi Arman Bataev Qazaqstanda ekinshi, úshinshi jáne tórtinshi bala týylǵanda analyq kapıtal engizýdi usyndy. Onyń pikirinshe, bul qarajatty eń aldymen turǵyn úı satyp alýǵa nemese keńeıtýge jumsaý kerek, dep habarlaıdy infohub.kz.
Sarapshy mysal retinde Sıngapýrdy keltirdi, onda týý kórsetkishiniń rekordtyq tómendeýine baılanysty otbasylardy qoldaýdyń aýqymdy baǵdarlamasy iske qosylýda. Bataev keltirgen derekterge sáıkes, bir balaǵa 17 jasqa deıingi jıyntyq tikeleı kómek 70 myń sıngapýr dollaryna (shamamen 55 myń AQSh dollary) jetýi múmkin.
Sonymen qatar, qoldaý tek aqshalaı tólemdermen shektelmeıdi: memleket balabaqshalar men bala kútimin sýbsıdıalaıdy, ata-ana demalysynyń uzaqtyǵyn arttyrady, týǵan kezde bonýs beredi, sondaı-aq memlekettik turǵyn úıdi bólýde artyqshylyqtar usynady.
Mundaı sharalardyń sebebi týýdyń kúrt tómendeýi boldy: Sıngapýrdaǵy fertıldilik koefısıenti qarapaıym ósimin molaıtý deńgeıi shamamen 2,1 bolǵanda, áıelderge shaqqanda 0,87 balaǵa deıin tómendedi.
Bataev Qazaqstanǵa demografıalyq saıasattyń ózindik prınsıpin usynady — «Páterler — analarǵa, balabaqshalar — balalarǵa». Onyń ıdeıasy ekinshi, úshinshi jáne tórtinshi bala týylǵanda analyq kapıtal engizýdi kózdeıdi, ony otbasylar turǵyn úı satyp alýǵa nemese turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa paıdalana alady.
Sonymen birge, ekonomıstiń pikirinshe, qoljetimdi balabaqshalar júıesin damytý qajet, osylaısha balanyń dúnıege kelýi áıeldiń bilim alýynan, kásibı qyzmetinen jáne ekonomıkadan uzaq jyldar boıy shettetilýine ákelmeýi kerek.
Qazaqstandaǵy jaǵdaı ázirge sıngapýrlyqtan aıtarlyqtaı erekshelenedi: fertıldilik koefısıenti shamamen 2,57 quraıdy. Degenmen, Bataev dınamıkaǵa nazar aýdarady: shamamen 446 myń bala týylǵan 2021 jylǵy shyńnan keıin týý kórsetkishi tómendeı bastady jáne 2025 jyly shamamen 335 myńdy qurady.
Sondyqtan, sarapshynyń pikirinshe, uzaq merzimdi demografıalyq saıasatty fertıldilik koefısıenti 1,5 nemese tipti 1-den tómen túskenshe kútpeı, aldyn ala qalyptastyrý kerek.
Sonymen qatar, Sıngapýr mysaly tikeleı qarjylyq yntalandyrýdyń shekteýlerin kórsetedi: tipti iri tólemderdiń ózi týýdyń artýyna kepildik bermeıdi. Bala týýdan bas tartý sebepteriniń ishinde jastar ómir súrý men turǵyn úıdiń qymbattyǵyn, básekelestikti, jumys júktemesiniń joǵarylyǵyn jáne bilim berý júıesiniń qysymyn ataıdy.
Sondyqtan, Bataevtyń pikirinshe, Qazaqstandaǵy analyq kapıtal jaı ǵana taǵy bir aqshalaı tólemge aınalmaýy kerek. Turǵyn úıdi, qoljetimdi balabaqshalar men bilimdi, bala tárbıesin mansappen ushtastyrý múmkindigin, sondaı-aq áıelderdiń qarjylyq qorǵalýyn qamtıtyn keshendi tásil qajet.
Ekonomıstiń baǵalaýynsha, mundaı baǵdarlama týýdy qoldap qana qoımaı, turǵyn úı qurylysy men ishki suranysty da yntalandyrýy múmkin. Uzaq merzimdi perspektıvada ol jumys kúshi usynysyn arttyrýǵa jáne otbasylarǵa naqty aktıv qalyptastyrýǵa kómektese alady.