InfoHub Logo

Antarktıda muzynyń astynan buryn-sońdy eshkim kórmegen alyp geologıalyq qurylym tabyldy. Halyqaralyq ǵalymdar toby Shyǵys Antarktıdanyń astynan bul qurylymdy anyqtady. Ol úsh shaqyrymnan asatyn muz qabatynyń astynda jatqan alyp oıyqtar jelisinen turady.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Zertteýshiler bul júıeni «Shyǵys Antarktıdalyq jelpýish tárizdi baseınder provınsıasy» dep atady. Oǵan Ýılks jáne Avrora baseınderi, sondaı-aq Jerdegi eń úlken belgili muz astyndaǵy kól – Shyǵys kóli ornalasqan aımaq kiredi.

Buryn bólek sanalǵan qurylymdar endi birtutas

Buǵan deıin bul nysandar jeke geologıalyq qurylymdar retinde zerttelgen bolatyn. Alaıda, jańa taldaý olardyń shyn máninde qurlyqtyq aýqymdaǵy birtutas júıeniń bóligi ekenin kórsetti.

Qurylymnyń paıda bolý sebebi

Ǵalymdardyń pikirinshe, bul qurylym «jer qyrtysynyń taralýy» dep atalatyn proses nátıjesinde qalyptasqan. Bul kezde qyrtys belgili bir ortalyq núkteden birtindep sozylady. Avtorlar bul tetikti ashylyp jatqan alaqanǵa teńeıdi: bas barmaqtyń negizi salystyrmaly túrde qozǵalmaı qalady, al «saýsaqtar» jan-jaqqa ashylyp, arasynda iri úshburyshty oıyqtardy túzedi.

Tarıhı mańyzy

Shyǵys Antarktıdalyq provınsıasy qurlyqtyq qyrtystyń sozylýynyń eń iri mysaldarynyń biri bolýy múmkin dep esepteledi. Qurylym birneshe kezeńde paıda bolǵan jáne ejelgi Gondvana sýperkontınentiniń damýymen baılanysty bolǵan.

Budan bólek, bul qurylym júzdegen mıllıon jyl buryn Antarktıda men Avstralıanyń bólinýine ákelgen prosesterge qatysqan bolýy yqtımal.

Qazirgi zamanǵy mańyzy

Bul jańalyq tek Jerdiń ejelgi tarıhyn qalpyna keltirý úshin ǵana emes, sonymen qatar mańyzdy. Muz qalyńdyǵynyń astynda jatqan relef búgingi kúni de muzdyń qozǵalysyna áser etedi. Muz astyndaǵy bettiń pishini kólderdiń, oıyqtardyń jáne muz aǵyndarynyń baǵyttaryn anyqtaıdy.

Jańa qurylym Antarktıda muz qabatynyń jekelegen aımaqtarynyń turaqtylyǵynda mańyzdy ról atqarýy múmkin. Ásirese, klımattyń jylynýyna osal dep sanalatyn aımaqtar úshin bul jańalyqtyń mańyzy zor.