InfoHub Logo

Elimizde jańadan tirkelgen kásipkerler bankterden tynyshtyq tappaı júr. Bıznes tirkelgennen keıin birden bankter men qarjy uıymdarynan qońyraýlar men usynystar jaýady. Alaıda, eGov portalynda bıznes ıeleriniń jeke baılanys málimetteri kórsetilmegenine qaramastan, bul jaǵdaı qalaı oryn alady? Tengrinews.kz tilshisi bul máseleniń anyq-qanyǵyn bilýge tyrysty.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Áleýmettik jelidegi shaǵymdar

Bul taqyrypty salyq jáne salyq qaýipsizdigi salasyndaǵy sarapshy Dmıtrıı Kazansev qozǵady. Ol óziniń jańa kompanıasyn tirkegennen keıin bir kún ótpeı jatyp, eki bank pen konsaltıńtik kompanıadan qońyraýlar qabyldaǵanyn aıtty. Sarapshy eGov portalynda tirkeý kezinde mundaı aqparatty taratýǵa kelisim bermegenin atap ótti.

Jelidegi pikirlerde azamattar jeke derekterdiń taratylýy múmkin degen kúdikpen birlesip, sotqa shaǵymdanýdy usyndy. Tájirıbeli kásipkerler mundaı jaǵdaıdyń burynnan bar ekenin aıtty. Buǵan deıin de, 2025 jyldyń jeltoqsan aıynda, jelide osyndaı jaǵdaılarǵa qatysty narazylyq týyndaǵan bolatyn. Sol kezde TOO basshysy tirkeýden keıin eshqandaı operasıa jasamasa da, bankterden jarnamalyq usynystar alǵanyn aıtqan.

Sıfrlyq damý mınıstrliginiń jaýaby

Beıindi mınıstrlik bul máselege qatysty túsinikteme berdi. Olardyń aıtýynsha, kompanıalar týraly málimetter zań boıynsha ashyq bolyp sanalady. Bul «Memlekettik statısıka týraly» zańynyń talaby ekeni aıtyldy. Mınıstrlik ókilderi zańdy tulǵalardy tirkeý kezinde qyzmettik telefon nómirlerin usynýdy keńes etetinin atap ótti.

Mınıstrliktegiler derekterdiń joǵalýyna kóbinese tehnıkalyq aqaýlar men adam faktorynyń sebep bolatynyn aıtty. Olar kıberqaýipsizdik pen ınfraqurylymdy qorǵaýdyń jetkiliksiz deńgeıi, sondaı-aq kıbergıgıena talaptaryn saqtamaý sıaqty faktorlardyń mańyzdy ekenin atap ótti. Kez kelgen aqparattyq júıede, ásirese jekemenshik júıelerde kıberqaýipsizdik ınsıdentteri bolýy múmkin ekeni aıtyldy.

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń ustanymy

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi (QNRDA) bıznes tirkelgen kezde basshy týraly málimetter memlekettik aqparattyq júıelerdiń bóligi bolatynyn túsindirdi. Alaıda, bul derekterdiń ashyqtyǵynyń shekteýleri bar ekenin atap ótti. QR «Jeke derekter jáne olardy qorǵaý týraly» zańyna sáıkes, jeke derekterdi kópshilikke qoljetimdi kózderde taratý úshin sýbektiniń nemese onyń zańdy ókiliniń kelisimi qajet.

Bankterdiń jańa kásipkerlerge qońyraý shalýy bank qupıasyn buzý bolyp sanala ma degen suraqqa agenttik bul áreketter árqashan bank qupıasy uǵymyna jatpaıtynyn aıtty. Regýlátordyń pikirinshe, jeke nómirge qońyraý shalýdyń ózi qorǵalǵan málimetterdiń jarıa etilgenin bildirmeıdi. Eger mundaı derekter bank pen klıent arasyndaǵy qarym-qatynasqa, shottar týraly málimetterge nemese basqa da bank operasıalaryna qatysty bolmasa, bul bank qupıasyn buzý bolyp tabylmaıdy.

Sarapshy pikiri

QazTech Alánsynyń aqparattyq qaýipsizdik komıtetiniń teń tóraǵasy Evgenıı Pıtolınniń aıtýynsha, eGov júıesinen tikeleı derekterdiń aǵyp ketýi bolmaýy múmkin. Bankter derekterdi «baıytý» úshin zańdy tetikterin qoldanady.

Bankter kásipkerlerdiń derekterin qalaı alady?

Sarapshynyń aıtýynsha, JSHS basshysynyń telefon nómiri «adam – sáıkestendirý nómiri (BSN/JSN) – eGov-taǵy sıfrlyq profıl» tizbegi arqyly belgili bolady. Tirkeý kezinde nómirge baılanystyrylǵan eGov eseptik jazbasy qoldanylady, al kýálik berilgennen keıin basshynyń aty-jóni ashyq tizilimderge engiziledi. Bankter men basqa da komersıalyq uıymdar osy ashyq tizilimderge zańdy túrde qol jetkize alady. Jańa JSHS tirkelgenin kórgen bankter bul derekterdi ózderiniń ishki bazalary arqyly nemese nesıe búrolaryna/baılanys operatorlaryna suraý salý arqyly «baıytady», onda bul JSN telefon nómirine tirkelgen bolady.

Pıtolınniń aıtýynsha, bul «tutas jáne múldem standartty naryqtyq tájirıbe», ásirese bank sektorynda. Bankter ashyq tizilimderden áleýetti klıentterdi taýyp, olardyń baılanys derekterin anyqtaıdy. Zań turǵysynan, eger bank urlanǵan bazalardy satyp almasa, al zańdy kózder men klıenttiń burynǵy qyzmet tarıhyn paıdalansa, ol óz qyzmetin zańdy dep sanaıdy. Al klıent úshin bul jeke ómirge qol suǵýshylyq retinde qabyldanady, óıtkeni ol komersıalyq usynys boıynsha qońyraý shalýǵa tikeleı kelisim bermegen.

Kásipker úshin bul nesimen qaýipti?

Aqparattyq júktemeden basqa, Evgenıı Pıtolın odan da aýyr qaýipterdi atap ótti. Eger alaıaqtar sizdiń jaqynda ǵana bıznes ashqanyńyzdy bilse, olar sizge «bank usynysy» retinde qońyraý shalyp, shot ashýdy syltaý etip derekterdi nemese aqshany aldyrýy múmkin. Buǵan qosa, azamat óziniń jeke derekterin kimniń jáne qandaı maqsatta paıdalanatynyn baqylaý múmkindiginen aıyrylady.

Praktıkalyq keńester: derekterdi qalaı qorǵaýǵa bolady?

Evgenıı Pıtolın kásipkerlerge birneshe naqty qadamdar jasaýǵa keńes beredi:

«Quqyq qorǵaý organdarynyń nemese arnaıy aýdıttiń kómeginsiz búkil tizbekti anyqtaý múmkin emes. Zańdy tulǵalar týraly ashyq tizilimderde kóptegen aqparat jarıalanady. Eki faktorly aýtentıfıkasıany jáne qol jetkizýdi baqylaýdy paıdalanyńyz. eGov akkaýntyńyz ben bank qosymshalaryńyzdyń senimdi qorǵalǵanyna kóz jetkizińiz, óıtkeni olar sizdiń derekterińizge kirýdiń negizgi núkteleri bolyp tabylady», - dep qorytyndylady sarapshy.