Chılıdegi zertteýshiler jaraqattanǵan pıngvınderge arnalǵan erekshe kıim — mys pen myrysh jipteri bar qyzyl keýdeshe oılap tapty. Bul kıim sý qustarynyń tezirek jazylýyna kómektesedi dep úmittenedi. Mundaı keýdesheler buryn ıt pen mysyqty emdeýde sátti qoldanylǵan. Endi bul tehnologıany Chılıdegi Gýmboldt pıngvınderine synap jatyr, óıtkeni bul jerde osal túrdiń eń kóp shoǵyry tirkelgen, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Býın haıýanattar baǵynyń dırektory Ignasıo Idalsoaganyń aıtýynsha, quramynda mys pen myrysh bar mıkrotalshyqtan jasalǵan keýdesheler úı janýarlarynda, ásirese ıt pen mysyqta teri jaraqattarynyń jazylýyn tezdetken. «Biz nege buny pıngvınderge qoldanbasqa?» degen suraq týyndady, — dedi ol AQSH-tyń Associated Press agenttigine sársenbide haıýanattar baǵynan. Zertteýshiler alǵashqy keýdeshelerdi jasaý úshin pıngvınderdiń ólshemderin alǵan.
Bul eksperıment Chılıdegi Gýmboldt pıngvınderiniń sany kúrt azaıyp jatqan kezde júrgizilýde. 2024-2025 jyldary eldegi negizgi uıalaý oryndaryn zerttegen chılılik jáne halyqaralyq mamandar úsh jyl burynǵymen salystyrǵanda belsendi uıalar sanynyń 63 paıyzǵa kemigenin anyqtady. Qustar balyq aýlaý torlaryna iliný, plasık qaldyqtary, indetter jáne balyq resýrstary úshin básekelestik sıaqty qaýipterge tap bolyp otyr.
Qazir Gýmboldt pıngvınderine taǵy bir qaýip tónip tur — bul Tynyq muhıtynyń keıbir bólikterine jyly sý ákeletin El-Nıno qubylysy. Jyly sýda olar qorektenetin sýyq sý balyqtaryn tabý qıyndaıdy. Ashtyq pıngvınderdiń ata-analaryn azyq izdep alysqa júzýge májbúr etedi, nátıjesinde olar uıalaryn tastap ketedi.
«Ásirese qazir, El-Nıno ákelgen barlyq problemalardy eskersek, aldaǵy aptalarda qorshaǵan ortada jaraqat alǵan kóptegen tastandy balapandardy kórýimiz múmkin», — dedi Idalsoaga.
Chılıdiń jabaıy tabıǵat klınıkalaryna el jaǵalaýynda álsiregen pıngvınder túsedi. Olardyń keıbiri balyq aýlaý torlarynan nemese keme vıntinen jaraqat alǵan, al keıbiri azyq jetispeýshiliginen álsiregen, deıdi eldiń soltústiginde jaraqattanǵan teńiz janýarlaryn ońaltatyn «Conservación Humboldt» komersıalyq emes uıymyn basqaratyn veterınar Tomas Pıno.
Mundaı jaraqattardy emdeý qıyn bolýy múmkin. Pınonyń aıtýynsha, pıngvınder uzyn moıyndaryn buryp, jaralardy shuqyp, tigisterin julyp alady. Keýdesheler olardyń bul áreketine jol bermeıdi, sonymen qatar Chılı álemdegi eń iri óndirýshi bolyp tabylatyn mys jaralardy emdeýge kómektesedi. Mataǵa toqylǵan mys pen myrysh bakterıalar men sańyraýqulaqtardyń ósýin tejeıdi. Myrysh jańa qan tamyrlarynyń paıda bolýyn yntalandyryp, zaqymdalǵan tinderdiń tezirek jazylýyna yqpal etedi.
«Pıngvınderdiń keýdesheni jaqsy kóteretinin kórdik. Keýdeshe kıgennen keıin jaralar kelesi kúni-aq jaqsarǵanyn baıqadyq», — dedi Pıno.