InfoHub Logo

Ekonomıs Arman Beısembaev Qazaqstannyń JİÓ-degi 6,5% ósimin birden bir maqsatty jetistik retinde qabyldaýǵa bolmaıtynyn aıtty. Onyń aıtýynsha, bul kórsetkish ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha tirkelgenimen, bıylǵy jylǵy ekonomıkalyq turaqsyzdyqty tolyq kórsete bermeıdi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

JİÓ ósimi: Sandar bar, sapasy kúmán týdyrady

Beısembaevtyń pikirinshe, JİÓ-degi ósimniń birneshe sebebi bar. Sonyń biri – ınflásıa. Baǵalardyń ósýi JİÓ-de kórinis tabady, biraq taýar massasy óspese, bul tek sandardyń ósýi, sapaly ósim emes.

Ekinshi faktor – óńdeý ónerkásibiniń úlesiniń artqany. Alaıda, bul sala áli de memleket tarapynan qoldaýdy qajet etedi, óziniń eksporttyq áleýetimen elge valútalyq kiris ákelýge tolyq qaýqarly emes. Óńdeý ónerkásibiniń ekonomıkaǵa qosqan úlesi ázirge óte az.

Sonymen qatar, munaı men shıkizat óndirisiniń, ásirese iri ken oryndaryndaǵy óndiristiń artqany jáne ýran baǵasynyń joǵarylaýy da ekonomıkalyq ósimge yqpal etken. Memlekettiń ınfraqurylym, JEO jańǵyrtý, jol jáne temirjol qurylysyna salǵan qarjysy da ekonomıkalyq belsendilikti arttyrdy. Saýda, bank jáne qurylys sektorlary da, ásirese memlekettik qoldaýmen (jeńildikti ıpoteka sıaqty) jaqsy kórsetkishterge qol jetkizdi.

Shıkizatqa negizdelgen model

Ekonomıstiń aıtýynsha, JİÓ-de munaı sektorynyń úlesi azaıǵanymen, bul salanyń ózi qysqardy degendi bildirmeıdi. Basqa salalardyń jyldam damýy esebinen onyń úlestik salmaǵy azaıady. Qazaqstan shıkizatty óndirýden góri, ony óńdeýdi damytýǵa baǵyt alǵanymen, bul baǵyttaǵy qarqyn áli de jetkiliksiz.

Memlekettiń róline keletin bolsaq, bolashaq damý saıası erikke baılanysty bolady. Memleket keıbir salalardy qoldap, tipti jańalaryn qurý arqyly álemniń basqa elderiniń tájirıbesin qoldanyp otyr. Qazaqstan munaı óndirýden bas tartpaıdy, biraq basty másele – teńgerimdi saqtaý. Munaı salasyna óńdeý ónerkásibin qosyp, joǵary qosymsha quny bar ónimderdiń úlesin arttyrý qajet.

Eksport qurylymynda áli de shıkizattyń basym ekeni baıqalady. Mysaly, astyq, temir rýdasy, munaı sıaqty ónimder óńdelmeı syrtqa jiberiledi. Bul ekonomıkanyń negizgi shıkizattan aqsha tabýyna, al óńdeý úlesiniń az qalýyna ákeledi.

Ekonomıka, saıasat jáne oıyn erejeleri

Qazaqstan KSRO ydyraǵannan keıin álemdik ekonomıkaǵa shıkizat jetkizýshi retinde kirip, bul róldi uzaq ýaqyt boıy saqtap keldi. Shıkizatqa táýeldi, ishki kúrdeli óndirisi joq qarapaıym ekonomıka sıklıktik ózgeristerge beıim keledi. Munaı baǵasynyń ózgerýi ekonomıkany terbeliske túsiredi, bir daǵdarystan shyǵa almaı jatyp, kelesisine ushyraý qaýpi bar.

Ekonomıka neǵurlym qarapaıym bolsa, soǵurlym ol ózgeristerge osal bolady. Damyǵan ónerkásibi bar kúrdeli ekonomıkalar daǵdarysty jeńil ótkeredi, sebebi bir saladaǵy quldyraýdy ekinshi saladaǵy ósimmen óteı alady. AQSH sıaqty elderde munaı baǵasynyń ózgerýi ekonomıkaǵa qatty áser etpeıdi, sebebi ekonomıka kóp deńgeıli jáne joǵary tehnologıaly óndiriske ıe. Qazaqstanda ekonomıkanyń tek munaıǵa tirelýi – úlken problema.

Saıası sheshimder ekonomıkalyq modeldi tikeleı qalyptastyrady. Memleket belgilegen oıyn erejeleri bıznestiń jumysyn jáne ekonomıkanyń turaqtylyǵyn anyqtaıdy. Turaqsyz jáne ashyq emes erejeler kásipkerlerdiń uzaq merzimdi josparlaýyna kedergi keltiredi.

QQS, ınflásıa jáne ekonomıkanyń beıimdelýi

Qazaqstandaǵy jaǵdaı bılik tarapynan qabyldanatyn naqty sheshimderge baılanysty bolady. Jańa Salyq kodeksindegi keıbir erejeler kásipkerlik qyzmetke kedergi keltirýi múmkin degen pikirler bar.

QQS-tyń 16%-ǵa deıin kóterilýine qatysty alǵashqyda baǵalardyń kúrt ósýi kútilgenimen, ondaı jaǵdaı bolmady. Degenmen, keıbir salalarda salyqtyń ósýi taýarlar men qyzmetterdiń qunyna áser etip, qosymsha shyǵyndardy tutynýshylarǵa aýdarýda. QQS-tyń ósýi ınflásıany birtindep arttyrady, biraq bul jappaı baǵa ósimine ákelmeıdi. Ýaqyt óte kele bıznes pen ekonomıka jańa jaǵdaılarǵa beıimdeledi.

Teńsizdik, nesıeler jáne ómir súrý deńgeıi

Elde naqty strategıalyq kózqaras joq. Reformalar jıi aıaqtalmaı qalady, al ekonomıka jartylaı sharalar arqyly damıdy. Qazaqstan naryqtyq ekonomıka dep ataǵanymen, memleket kvazımemlekettik kompanıalar men baǵany retteý arqyly belsendi aralasady. Bul – naryqtyq ekonomıkaǵa jat qubylys.

Elde tolyqqandy orta tap qalyptaspaǵan. Kóptegen adamdar tek tamaq pen negizgi qajettilikterge ǵana shamasy jetetin deńgeıde ómir súredi. Sondyqtan nesıege suranys artyp otyr. Adamdar jaqsy ómir súrý úshin emes, tutyný deńgeıin saqtap qalý úshin nesıe alady.

Ótken jylǵy ekonomıkalyq ósimge qaramastan, halyqtyń ómir súrý deńgeıi tómendegen. Sebebi tabystyń basym bóligi az ǵana toptyń qaltasyna túsedi. Ekonomıkada tutynýshylyq nesıelerge basymdyq berilgen, al ıpotekalyq portfel bul kórsetkishten áldeqaıda artta qalyp otyr.

Teńge baǵamy jáne stavka boıynsha boljamdar

Búdjet kiristeriniń ósýi men teńgeniń nyǵaıýy kýrsqa oń áser etýi múmkin, biraq ómir súrý deńgeıiniń kúrt jaqsarýy kútilmeıdi. Teńgeniń nyǵaıýy ýaqytsha qubylys, oǵan munaıdyń joǵary baǵasy men Ulttyq banktiń joǵary stavkasy áser etedi.

Ulttyq bank ınflásıany tómendetý úshin stavkany birtindep tómendete bastaıdy. Bul teńge aktıvterine degen qyzyǵýshylyqty azaıtyp, kapıtaldyń syrtqa ketýine ákelýi múmkin, sonyń saldarynan teńge qaıta álsireıdi. Qolaıly jaǵdaıda stavka jyldyń ekinshi jartysynda shamamen 16%-ǵa deıin tómendeýi múmkin.