Eýropalyq komısıa tóraǵasy Ýrsýla fon der Láıen Ispanıanyń Seýta anklavyndaǵy daǵdarystan keıin EO shekarasyn nyǵaıtýdy talap etti. Myńdaǵan adam kelip, ketken bul oqıǵa Madrıd pen basqa eýropalyq elder arasynda shıelenis týdyrdy.
Dúısenbide Ispanıa premer-mınıstri Pedro Sancheske joldaǵan hatynda fon der Láıen: «Bul oqıǵa bizdiń shekaramyzdy mańyzdy núktelerde odan ári nyǵaıtý úshin kóbirek jumys isteý kerektigin kórsetti, sonyń ishinde qyraǵy baqylaý jáne qajet jerde fızıkalyq kedergilerdi qoldaný», — dedi.
Ol ıspandyq sosıalıs kóshbasshynyń daǵdarysty tez sheshkenin joǵary baǵalady. Mıgranttardyń basym kópshiligi Seýtadan ketkennen keıin Ispanıa bıligi Marokkomen shekarada 500 metrlik qalqymaly kedergi ornata bastady. «Tártip qalpyna keltirildi, qaıtarý júıesi jumys istedi», — dep jazdy ol hatta.
Ispanıanyń málimetinshe, sońǵy tórt kúnde 69 500-ge jýyq mıgrant Marokkoǵa qaıtarylǵan. Bul beısenbide anklavqa 50 000 adam kelgen degen alǵashqy boljamnan asyp tústi. Seýta bıligi aýmaqqa jetýge tyrysqan 88 adam qaza tapqanyn habarlady, al Marokkoda keminde 11 adam qaıtys bolǵany tirkeldi.
Seýta men Melılá — EO-nyń Afrıkamen jalǵyz qurlyqtyq shekarasy. Bul qalalarda kezeńdik ótý áreketteri baıqalady, biraq olar Shengen aımaǵynan tys bolǵandyqtan, EO boıynsha erkin júrýge ruqsat bermeıdi.
EO ishki ister mınıstrleri seısenbide tótenshe keńes ótkizedi. Fon der Láıen bul keńes ótkelderden sabaq alý múmkindigi bolatynyn aıtty.
Ol EO bes baǵytqa nazar aýdarýy kerek dep sanaıdy: mıgrasıanyń aldyn alý úshin EO-ǵa kirmeıtin eldermen yntymaqtastyqty kúsheıtý; syrtqy shekaralardy nyǵaıtý; erte eskertý júıelerin engizý; kontrabanda jelilerin joıý; jáne turýǵa quqyǵy joq adamdardy qaıtarýdy arttyrý.
Italıa buqaralyq aqparat quraldary Djordjıa Melonı úkimetiniń teńizdegi mıgrasıalyq ortalyqtardyń ashylýyn tezdetýdi qalaıtynyn habarlady. Eýropanyń joǵary quqyq qorǵaýshy sarapshysy bul ortalyqtar «adam quqyqtarynyń qara tesigine» aınalý qaýpi bar dep eskertken edi.
EO maýsym aıynda teńizdegi ustaý ortalyqtaryna jol ashty. Bul zańdy turýǵa quqyǵy joq adamdardy deportasıalaýdy arttyrýǵa baǵyttalǵan zań aıasynda jasalǵan tótenshe jaǵdaı.
Seýta shekarasyndaǵy oqıǵalarǵa EO-nyń bólingen jaýaby qatty synǵa ushyraǵan kezde, fon der Láıen Ispanıa EO qorlaryna jáne Frontex shekara agenttiginiń qoldaýyna qol jetkize alatynyn atap ótti. Ázirge Madrıd Frontex kómegin suraǵan joq.
Eýropadaǵy ońshyl saıasatkerler paıdalanǵan bul oqıǵalar mıgrasıa máselesindegi tereń kelispeýshilikterdi ashyp, Ispanıanyń sosıalıs kóshbasshysyn oqshaýlady.
Demalys kúnderi Sanches basqa úkimetterdi Ispanıany qoldamaǵany úshin synǵa aldy. Italıa men Danıa ony Shengen aımaǵynan ýaqytsha shyǵarýdy talap etken bolatyn. Sanches mundaı kózqaras «teris pikir, jalǵan aqparat, nadandyq nemese saıası múddelerden» týyndaǵanyn, bul eýropalyq jáne gýmanıtarlyq quqyqqa jáne «bizdi baılanystyratyn yntymaqtastyq prınsıpterine» qaıshy keletinin aıtty.
Italıa men Danıa sondaı-aq EO-nyń taǵy 20 múshe memleketi qol qoıǵan hat uıymdastyrdy. Onda daǵdarys Sanchestiń 500 000 qujatsyz mıgranttyń mártebesin zańdastyrý týraly sheshiminen týyndaǵan dep kórsetilgen. «Biz zańsyz mıgrasıaǵa tıimdi tosqaýyl qoıýǵa jáne onymen tynymsyz kúresýge mindettimiz», — dep jazdy 22 kóshbasshy. Olar «tartymdy faktorlar retinde qyzmet etetin barlyq saıasatty, mysaly, kóptegen zańsyz mıgranttardy zańdastyrýdy» sheshý qajettigin alǵa tartty.
Akademıalyq zertteýler zańdastyrý baǵdarlamalary men zańsyz mıgranttardyń kelýi arasyndaǵy baılanys álsiz ekenin kórsetti.
Qujatsyz mıgranttardyń quqyqtaryn qorǵaıtyn Picum uıymynyń dırektory Mıshel LeVoı zańdastyrý baǵdarlamalary sońǵy jıyrma jyl boıy EO úkimetteri tarapynan synǵa ushyraǵanyn aıtty. «Eger EO eli zańdastyrý múmkindigin usynsa, basqa múshe memleketter bul qaıtalama kóshi-qondy týdyrýy múmkin dep sanaıdy — EO músheleri muny qalamaıdy, bul qatań jaýapty túsindiredi», — dedi ol.
Marokko daǵdarysty qozdyrýy múmkin degen keń taralǵan kúdikke qaramastan, fon der Láıen bul eldi «mańyzdy strategıalyq seriktes» dep atady, ásirese «zańsyz mıgrasıaǵa» qarsy kúreste.
Resmı ókilder Seýta oqıǵalaryna deıin Eýropalyq komısıa Marokkomen dıplomatıalyq qarym-qatynasty «strategıalyq jáne jan-jaqty seriktestikke» deıin jańartýdy qarastyryp jatqanyn aıtty. EO-nyń Mysyr men Týnıspen uqsas keń aýqymdy kelisimderi bar, olar mıgrasıany toqtatýǵa ýáde beredi, biraq quqyq qorǵaýshylar tarapynan qatty synǵa ushyrady.
Fon der Láıen: «Seýta men Melıláǵa qatysty kez kelgen máselede biz shekarany basqarýdyń erte eskertý júıelerin jaqsarta alamyz jáne Marokkoǵa tehnıkalyq jáne qarjylyq qoldaýdy arttyra alamyz», — dep jazdy.
Quqyq qorǵaýshylar jumys izdep nemese qýǵynnan qashyp júrgen adamdarǵa qaýipsiz júrý joldary qajet ekenin aıtty. LeVoı: «Seýtada shekaranyń eki jaǵyndaǵy adamdardyń ómirine saıası oıyndar oınalýda — jaqsy ómirge úmittenetinder men «basyp kirý» dep atalatyn nárseden qorqatyndar. Biraq Seýtada jáne onyń aınalasynda bolǵan oqıǵa — Eýropanyń laıyqty jumys ruqsattary men basqa da zańdy joldar boıynsha áreketsizdiginiń jáne baspana júıesin buzýdyń tikeleı saldary», — dedi.