7 synyp
Páni: Materıkter men muhıttar geografıasy
Taqyryby: Eýrazıa. Geografıalyq orny. Qonystaný jáne zerttelý tarıhy.
Sabaqtyń maqsattary:
1. Bilimdilik: Oqýshylardy Eýrazıa memleketterimen tanystyrý, olardyń erekshelikterine, ekologıalyq mańyzdylyǵyn túsindirý.
2. Damytýshylyq: Pánge degen qyzyǵýshylyqtaryn oıatý, kartamen jumysty damyta otyryp, oqýshýlardy shyǵarmashylyq jumys isteýge daǵdylandyrý.
3. Tárbıelik: Oqýshylarǵa basqa memleketterdiń tarıhymen tanystyryp qana qoımaı óz eline, jerine degen súıispenshilikterin oıatý, birin - biri syılaýǵa tárbıeleý.
Sabaqtyń túri: Jańa sabaq
Oqytý ádisi: Suraq - jaýap
Sabaqtyń ádistemelik jabdyqtalynýy: Eýrazıanyń fızıkalyq kartasy, oqýlyq, sýretter, karta.
Sabaqtyń jospary:
Sabaqtyń barysy: Uıymdastyrý kezeńi. Oqýshylarmen amandasyp, oqýshylardy túgendep, zeıinderin turaqtandyryp jańa sabaq túsindire bastaımyn.
Jańa sabaq:
Eýrazıa – dúnıe júzindegi eń iri materık. Onyń aýdany araldarymen qosyp eseptegende 54 mln km² astam, qurlyqtyń 1/3 bóligine sáıkes keledi. Eýrazıany eki dúnıe bóligi – Eýropa men Azıa quraıdy.
Materıktiń tabıǵat jaǵdaılarynyń alýan túrliligi ony aýdanynyń úlken bolýymen túsindiriledi. Bul mynadaı tabıǵat erekshelikterinen kórinedi:
Dúnıe júzindegi eń bıik taý shyńy – Gımalaı taýyndaǵy Djomolýngma shyńy, onyń bıiktigi 8848 m;
Jer sharyndaǵy teńiz deńgeıinen eń tómen ornalasqan jer Arabıa túbeginiń soltústik - batysyndaǵy Óli teńiz ornalasqan Ghor oıysy. Onyń deńgeıi 403m;
Jer sharyndaǵy eń úlken túbek – Arabıa, onyń aýdany 3mln km² artyq; Soltústik - Shyǵys Sibirindegi - 71ºS temperatýrasynda tirkelgen Oımákon eldi mekeni soltústik jarty sharyndaǵy sýyqtyq polúsi bolyp tabylady;
Ystyq ári aptapty Úndistandaǵy Tar shólinde +53ºS temperatýra baıqalǵan;
Jer sharyndaǵy jyldyq jaýyn-shashynnyń eń kóp túsetin aýdany – Gımalaıdyń ońtústik - shyǵys betkeıindegi Cherapýndjı eldi mekeni, munda jylyna 12 myń mm - den artyq jaýyn - shashyn túsedi;
Asa qurǵaq aptapty Arabıa túbeginiń ońtústiginde jyldyq jaýyn - shashyn mólsheri 15 mm - den de az;
Jer sharyndaǵy eń úlken kól – Kaspı teńizi Eýropa men Azıa aralyǵynda ornalasqan, onyń aýdany 390 myń km²;
Jer sharyndaǵy eń tereń kól – Baıkal kóli Azıalyq bóliginde ornalasqan, onyń tereńdigi 1620m;
Eýrazıada soltústik jarty sharǵa tán barlyq klımattyq beldeýler men tabıǵat zonalary kezdesedi;
Eýrazıa materıginiń jaǵalaýlaryn barlyq muhıt sýlary shaıyp jatyr.
Materık batystan shyǵysqa qaraı orasan zor aýmaqqa sozylyp jatyr.
Eýrazıany quraıtyn eki dúnıe bóligi – Eýropa men Azıa arasyndaǵy shartty túrdegi shekara Oral taýlarynyń shyǵys etegi, Jaıyq ózeni arqyly Kaspı teńiziniń soltústik jaǵalaýy, Kaýma - Manych oıysy men Azov, Qara teńizderi jáne Qara teńizdi Jerorta teńizimen baılanystyratyn buǵazdar arqyly ótedi.
Eýrazıanyń soltústiktegi shetki núktesi – Chelúskın múıisi (77º43´s. e. 104º 18´ sh. b.) men ońtútiktegi shetki núktesi – Pıaı múıúisi (1º16´s. e. 103º30´sh. b.) aralyǵyndaǵy qashyqtyq 8000 km. keıbir araldar soltústik polúske taıaý ornalassa, Malaııa arhıpelagynyń araldary ekvatordan ońtústikke qaraı 11º o. e. deıin sozylyp jatyr.

Eýrazıa. Geografıalyq orny. Qonystaný jáne zerttelý tarıhy. júkteý