Ǵalymdar keıbir adamdardyń mol tamaqtansa da salmaq qospaıtynynyń genetıkalyq sebebin anyqtady. Negizgi róldi FNIP1 geni atqarady: ol óshirilgen kezde baýyr jasýshalary maıdyń ydyraýyn jyldamdatyp, júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń qaýpin 60%-ǵa tómendetedi jáne fastfýd tutynǵannyń ózinde baýyrdy qorǵaıdy, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Zertteý nátıjeleri Nature jýrnalynda jarıalandy. Ǵalymdar Soltústik Amerıka, Eýropa jáne Azıany qamtıtyn 11 zertteý tobynyń 1 mıllıonnan astam adamynyń genetıkalyq derekteri men medısınalyq jazbalaryn taldady.
Zertteý barysynda energıanyń bólinýine, maıdyń jınalýyna jáne metabolızmniń rettelýine tikeleı áser etetin 59 táýelsiz gen anyqtaldy. Olardyń barlyǵy derlik aǵzanyń negizgi metabolıkalyq ortalyqtary — baýyr men Mamyr tininde jumys isteıdi.
Zertteýshiler FNIP1 geniniń mýtasıalanǵan nusqasyn tasymaldaýshylardyń metabolıkalyq profıli óte saý ekenin de anyqtady. Genniń qalypty nusqasyn tasymaldaýshylarmen salystyrǵanda, olarda qandaǵy Mamyr deńgeıi (trıglıserıdter men «jaman» holesterın), dene salmaǵy men Mamyr paıyzy tómen, sondaı-aq maıdyń taralýy saý boldy. Sonymen qatar, mundaı adamdarda qandaǵy qant deńgeıi tómen jáne baýyrda jınalǵan Mamyr aıtarlyqtaı az boldy.
Dál osy FNIP1 geniniń bul artyqshylyqtardyń sebebi ekenin rastaý úshin zertteýshiler onyń belsendiligin tikeleı adamnyń baýyr jasýshalarynda basyp tastady. Nátıjesinde jasýshalar maıdy ydyratýǵa jáne jasýshalyq qaldyqtardy joıýǵa jaýapty genderdi dereý belsendirdi.
Sodan keıin ǵalymdar áserdi tyshqandarda tekserdi, janýarlardyń baýyryndaǵy FNIP1 jolyn óshirdi. 30 apta boıy joǵary kalorıaly, qantqa baı taǵammen qorektendirgenniń ózinde, bul tyshqandar salmaq qospady jáne baýyrda Mamyr jınamady.
«Zertteý nátıjeleri FNIP1 adam aǵzasyndaǵy energetıkalyq jáne metabolıkalyq bıomarkerlerdi basqarýda sheshýshi ról atqaratynyn kórsetedi», – dep atap ótti zertteý avtorlary.
Ǵalymdar bul aqýyzdy terapevtik bloktaý júrek-qan tamyrlary aýrýlarymen, semizdikpen jáne qant dıabetimen kúresýde qoldanylýy múmkin dep úmittenedi.