Fransıanyń ońtústik-batysyndaǵy orman órti sonshalyqty kúshti bolǵany, onyń tútini naızaǵaıly daýylǵa aınalyp, jerge túsken naızaǵaı jańa órtter týdyrdy. Bul qubylys pırokýmýlonımbýs (pyroCb) dep atalady jáne Eýropada sırek kezdesedi, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Fransıanyń ulttyq órt sóndirýshiler federasıasynyń málimetinshe, mundaı qubylys elde buryn-sońdy tirkelmegen. Órt 22 shildede Saýmo qalasy mańynda bastalyp, 420 sharshy shaqyrymnan astam orman men butalardy jalmap, 240-tan astam úıdi zaqymdap, Jırondada 220 myń adamdy evakýasıalaýǵa májbúr etti.
Juma kúni keshki saǵat 6:20-da, órt bastalǵannan eki kún ótken soń, departamenttik órt sóndirý qyzmeti pırokýmýlonımbýs paıda bolǵanyn habarlady. Bult túnde álsirep, tańerteń qaıta paıda boldy.
Afına ulttyq observatorıasynyń órt meteorology Teodor M. Gıannaros: "Úlken ottyń tútini naızaǵaıly bultqa aınalady — bul pırokýmýlonımbýs, ıaǵnı órttiń qatty ystyǵynan paıda bolǵan daýyl bulty", — dedi.
Pırokýmýlonımbýstyń paıda bolýy úshin tek úlken órt jetkiliksiz. Gıannaros: "Jerge jaqyn jerde óte ystyq jáne qurǵaq aýa, al onyń ústinde salqyn jáne ylǵaldy aýa bolýy kerek", — dep túsindirdi. Ystyq aýa tútinmen birge kóterilip, salqyndaǵan kezde sý býy kúl bólshekterine kondensasıalanady. Muz krıstaldary elektr zarádtaryn bólip, qarapaıym naızaǵaıly daýyldaǵydaı elektrlenedi.
Bul bult órtti kúsheıtip, jeldiń baǵytyn ózgerte alady. Gıannaros: "Bul keri baılanys sıkli, bir baǵytty áser emes. Bult óz aýa raıy júıesine aınalady, órtti boljaýdy qıyndatady", — dedi. Mundaı júıeler otty quıyndardy týdyrýy múmkin, al keıbir jaǵdaılarda naǵyz tornado da paıda bolady. Mysaly, 2018 jyly Kalıfornıadaǵy Karr órtinde EF-3 kúshindegi tornado bolyp, órt ınspektory qaza tapty.
Órt sóndirýshiler úshin jańa órt oshaqtary paıda bolǵan kezde evakýasıa joldary jabylyp qalýy múmkin. Gıannaros: "Qaýip — órttiń evakýasıadan jyldam qozǵalýy", — dedi.
Pırokýmýlonımbýstar negizinen Avstralıa men Soltústik Amerıkada kezdesedi. Kanadada 2023 jyly rekordtyq 142 jaǵdaı tirkeldi. Eýropada bul qubylys sırek, biraq Portýgalıada 2017 jyly tirkelgen. Endi Fransıa da osy tizimge qosyldy.
Eýropa — jer sharyndaǵy eń jyldam qyzatyn qurlyq. EO-nyń Kopernık klımattyq ózgeris qyzmeti men Dúnıejúzilik meteorologıalyq uıymnyń málimetinshe, 1980 jyldardan beri qurlyqtaǵy temperatýra álemdik ortasha kórsetkishten eki ese jyldam ósip keledi. Ystyq tolqyndar jıilep, qurǵaqshylyq ońtústiktegi ormandardy otynǵa aınaldyrýda. Gıannaros: "Ystyq jáne qurǵaq jaǵdaılar ekstremaldy órtterdiń paıda bolýyna múmkindik beredi, biraq ǵalymdarda uzaq merzimdi derekter jetispeıdi", — dedi. Eýropalyq ROSETTA zertteý jobasy osy olqylyqty toltyrýǵa baǵyttalǵan.
Gıannaros: "Eń kóp taralǵan qate túsinik — bult tek janama áser dep oılaý. Ol órttiń ústinde turǵanda, órttiń qaıda taralatynyn anyqtaıdy", — dedi.