Qazaqstan adam damýy deńgeıi boıynsha TMD jáne Ortalyq Azıa elderi arasynda birinshi orynǵa ıe bolyp, osy kórsetkish boıynsha álemniń úzdik memleketteri qataryna endi, dep habarlaıdy infohub.kz.
BUU Damý baǵdarlamasynyń 2025 jylǵy baıandamasyna sáıkes (2023 jylǵy derekter negizinde), respýblıka 193 el men aýmaq arasynda adam damýy ındeksi (ADI) 0,837 kórsetkishimen 60-orynǵa ıe boldy.
Adam damýy ındeksi halyqtyń ómir súrý sapasynyń negizgi halyqaralyq kórsetkishteriniń biri bolyp sanalady. Tek ekonomıkalyq nátıjelerdi baǵalaýdan ózgeshe, ADI birden birneshe faktordy eskeredi: ómir súrý uzaqtyǵy, bilim deńgeıi jáne halyq tabysy.
Qazaqstan adam damýynyń óte joǵary deńgeıi bar elder tobyna endi — bul sanatqa ındeksi 0,800 jáne odan joǵary memleketter kiredi. Respýblıka 2023 jyly 0,756 quraǵan álemdik ortasha kórsetkishti ǵana emes, sonymen qatar Eýropa jáne Ortalyq Azıa óńiri boıynsha ortasha deńgeıden (0,818) de asyp tústi.
TMD jáne Ortalyq Azıa elderi arasynda Qazaqstan úzdik nátıje kórsetti. Odan keıin Reseı (ındeks 0,832, 64-oryn), Belarýs (0,824, 65-oryn) jáne Armenıa (0,811, 69-oryn) ornalasty. Barlyq osy memleketter adam damýynyń óte joǵary deńgeıi bar elder tobyna endi.
Qazaqstannyń joǵary pozısıasynyń faktorlarynyń biri – halyqtyń ómir súrý uzaqtyǵy. Elde týǵan kezdegi kútiletin ómir súrý uzaqtyǵy 74,4 jasqa jetti. Sondaı-aq respýblıka bilim salasynda kúshti kórsetkishterge ıe: kútiletin oqý uzaqtyǵy 14 jyldy, al ortasha oqý uzaqtyǵy 12,5 jyldy quraıdy.
ADI esepteý kezinde qoldanylatyn ekonomıkalyq kórsetkish – satyp alý qabiletiniń parıteti boıynsha jan basyna shaqqandaǵy jalpy ulttyq tabys – Qazaqstanda 30,9 myń dollardan asty. Óńir elderi arasynda bul kórsetkish tek Reseıde joǵary boldy – 39,2 myń dollar.
1990 jyldan 2023 jylǵa deıingi kezeńde Qazaqstannyń adam damýy ındeksi 0,148 pýnktke nemese 21,5%-ǵa ósti. Pandemıa kezeńinde kórsetkishtiń ýaqytsha tómendeýine qaramastan, respýblıka dınamıkany tez qalpyna keltirdi: 2021 jyly ADI 0,816, 2022 jyly 0,831-ge deıin ósip, 2023 jyly tarıhı maksımýmǵa – 0,837-ge jetti.
BUUDB baıandamasynyń avtorlary adam áleýetin odan ári damytý elderdiń jasandy ıntellekt pen sıfrlyq tehnologıalardyń múmkindikterin paıdalaný qabiletine baılanysty bola túsetinin atap ótedi. Qazaqstan úshin bul baǵyt basymdyqtardyń birine aınalýda: memleket sıfrlyq transformasıany jedeldetý, jasandy ıntellektti damytý, bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne memlekettik basqarýdy jańǵyrtý mindetin qoıyp otyr.