Qazaqstanda áleýmettik tólemder júıesindegi aldaǵy ózgerister keńinen talqylanyp jatyr: 2027 jyldyń 1 qańtarynan bastap otbasynyń ál-aýqat deńgeıine qaraı 14 túrli járdemaqy taǵaıyndaý tártibi ózgertilmek, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Atap aıtqanda, bala týýǵa jáne ony 1,5 jasqa deıin baǵyp-qaǵýǵa beriletin tólemder de qamtylady. Ózgerister «A» (ál-aýqaty joǵary) jáne «V» (ál-aýqaty jetkilikti) sanattaryna jatqyzylǵan otbasylarǵa qatysty bolady. Tizimge 14 túrli járdemaqy men áleýmettik tólem endi: bala týýǵa beriletin járdemaqy, 1,5 jasqa deıingi balany baǵyp-qaǵýǵa aı saıynǵy tólemder, múgedektik boıynsha járdemaqylar, kópbalaly analarǵa tólenetin qarajat jáne basqalary.
«Otbasynyń sıfrlyq kartasy» júıesi kiristerge (mysaly, otbasy múshesine shaqqandaǵy tabys tórt eń tómengi kúnkóris deńgeıinen assa), jyljymaıtyn múlikke, kólikke, bızneske, kredıttik tarıhqa jáne jeke qosalqy sharýashylyqqa qaraı bal esepteıdi. Baly joǵary otbasylar (ıpotekasy, kóligi jáne turaqty resmı jalaqysy bar orta tap) «qamtamasyz etilgen» sanatyna enip, memlekettik qoldaýdan aıyrylý qaýpine tap bolyp otyr.
Jańalyq áleýmettik jelilerde talqylaý týdyrdy. Kóptegen áıel adam jańa tásilmen tanysqan soń: «Bala týýdyń jalpy ne máni bar?» — degen suraq qoıǵanyn jazady. Olardyń pikirinshe, tabysy turaqty jumys isteıtin otbasy jetkilikti bal jınap, keıbir tólemderden aıyrylýy múmkin.
Kóptegen qazaqstandyq azamattyń aıtýynsha, demografıalyq ahýaldyń qıyndyǵy men baǵanyń qymbattyǵy (ásirese Almaty men Astana sıaqty iri qalalarda) jaǵdaıynda orta tapty tólemderden aıyrý bala týýǵa degen yntany kúrt tómendetedi. Jelide ıpoteka nemese kredıttiń bolýy endi júıe tarapynan «baılyq belgisi» retinde baǵalanatynyn ázil etip jazyp jatyr.
Ál-aýqatty baǵalaý júıesi kóptegen suraq týǵyzyp otyr. Pikir qaldyrýshylar ál-aýqatty baǵalaý kezinde turǵyn úı, kólik, tirkeý, jer telimderi, kirister jáne basqa da derekter eskeriletinine jeke toqtaldy. Dál osy bal esepteý júıesi talqylaýdyń basty sebepteriniń birine aınaldy.
«Mine, 90-shy jyldardaǵy turmysqa shyqpaǵandar, bizdi quttyqtaımyn. 20-da týmadyq, 30-40-ta da týmaıtyn boldyq. Jumys istep, salyqty adal tólegenimizben»
«A jáne V sanatyndaǵy otbasylardyń balalaryn áskerge shaqyrmaý týraly zań qabyldaýǵa bolmaı ma? Onyń bárine eshqandaı jeńildik joq, biraq Otan aldyndaǵy boryshy bar»
«Buǵan da jetti. Áıelder jumys isteıdi, olardyń buǵan quqyǵy bar. Onyń mártebesi qandaı, baı nemese kedeı ekeni mańyzdy emes. Qorqynysh, elimiz qaıda bara jatyr?»
«Eger alyp tastasa, onda barlyq áıelge jalaqysynan ustalǵan tólemderdi qaıtaryp bersin! Ony biz tóledik, memleket emes. Qaıtaryp bersin de, ózderiniń alyp tastaýlarymen qurı bersin! Áıelder bala týýdy toqtatýy kerek», — dep jazady qoldanýshylar.
Alaıda Eńbek mınıstrligi reformany ataýly áleýmettik kómekke kóshýmen túsindiredi. Memlekettik qoldaýdy eń aldymen shynymen muqtaj otbasylarǵa baǵyttaý kózdelip otyr.
Buǵan deıin «Kýrsıv» jazǵandaı, qazaqstandyqtardyń ekinshi toqsandaǵy ortasha tabysy 410 myń teńgeni qurady, onyń 24,2%-y áleýmettik tólemder esebinen qamtamasyz etildi. Abaı oblysy men Soltústik Qazaqstan oblysy sıaqty óńirlerde járdemaqy men zeınetaqy turǵyndar tabysynyń úshten bir bóligin qurap otyr.