Өсімдік жасушаларының ішіндегі азот пен фосфордың химиялық тепе-теңдігі бұзылғанда ағаштар суық түскенге дейін-ақ түсін өзгертеді, деп жазады Earth.com. Бұл тұжырымға Аляскадан Гавай аралдарына дейінгі 25 орман аймағын зерттеген, Дьюк университеті мамандары басқарған экологтар тобы келді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Әдетте жапырақ түсуінің басталуын тек ауа райымен байланыстырады: күн ұзақтығының қысқаруы, температураның төмендеуі және жауын-шашын мөлшері. Алайда зерттеушілер жапырақтың ішкі құрамы да кем емес рөл атқаратынын анықтады. Зерттелген 25 орманның 20-сында фосфорға қатысты азот мөлшері жоғары учаскелер қалғандарына қарағанда әлдеқайда ерте жасыл түсінен айырылды.
Деректерді жинау үшін жоба авторлары гиперспектрлік камералармен жабдықталған ұшақтарды және егжей-тегжейлі спутниктік суреттерді пайдаланды. Арнайы сканерлер ағаш күмбездерінен шағылған күн сәулесін жүздеген тар диапазонда қабылдап, жапырақтарды қолмен жинамай-ақ қоректік заттардың концентрациясын дәл бағалауға мүмкіндік берді. Ғарыштан түсірілген суреттер күмбездердегі хлорофилл деңгейі маусымдық ең төменгі мәнге түскен сәтті тіркеуге көмектесті. Заңдылық жер бедерінің биіктігіне, ағаш түрлеріне және ауа райы жағдайларына түзетулер енгізілгеннен кейін де сақталды.
Зерттеу авторларының пікірінше, фосфордың жетіспеуі жасушалардағы энергия тасымалын бұзып, жасыл пигменттің ыдырауын жылдамдатады. Адам қызметі мен тыңайтқыштарды қолдану салдарынан қоршаған ортада азоттың артық мөлшері жиналып, табиғи тепе-теңдікті бұзады. Ерте жапырақ түсуі ағаштардың өзіне ғана қауіпті емес: өсімдіктер көмірқышқыл газын сіңіруді мерзімінен бұрын тоқтатып, орман алқаптарының климаттық өзгерістерді тежеу қабілетін төмендетеді.