Árbir 279-shy amerıkalyqta Lınch sındromy bar — bul toq ishek jáne jatyr obyrynyń eń kóp taralǵan tuqym qýalaıtyn sebebi. Bul sındromy bar adamdarda qaterli isikke shaldyǵý qaýpi óte joǵary, sondyqtan ǵalymdar olardy qorǵaý úshin vaksına ázirlep jatyr. Alǵashqy zertteýler úmit kórsetip otyr, dep habarlaıdy infohub.kz.
Hústondyq dáriger Steısı Nortonǵa Lınch sındromy dıagnozy qoıylǵan. Onyń anasy toq ishek obyrynan qaıtys bolǵan, al ápkesi 25 jasynda mı isiginen kóz jumǵan. Nortonnyń ózi jatyr obyrynan aman qalǵan, al onyń eki balasy da mýtasıany mura etip alǵan. Sondyqtan ol jańa vaksınanyń synaǵyna qatysýǵa kelisti.
Lınch sındromy — ata-anadan beriletin genetıkalyq mýtasıa. Bul mýtasıa aǵzanyń DNQ qatelerin jóndeý qabiletin nasharlatyp, isik qaýpin arttyrady. Qarapaıym adamda toq ishek obyrynyń qaýpi 5% bolsa, Lınch sındromy bar adamdarda bul qaýip 80%-ǵa deıin jetýi múmkin. Sındrom sonymen qatar jatyr, uıqy bezi, asqazan, analyq bez jáne teri obyrynyń qaýpin arttyrady.
Qazirgi ýaqytta Lınch sındromyna qarsy úsh vaksına ázirlenýde. Ekeýi AQSH-ta klınıkalyq synaqtan ótip jatyr, al úshinshisi Ulybrıtanıada bastalyp jatyr. Hústondaǵy MD Anderson qaterli isik ortalyǵynyń ǵalymy Edýardo Vılar-Sanches júrgizgen zertteýde Norton jáne Lınch sındromy bar taǵy 44 adam shveısarıalyq Nouscom kompanıasy jasaǵan vaksınany synady. Bul vaksına ımýndyq júıeni Lınch sındromynan týyndaǵan qaterli isik aldy ózgeristerdegi 209 aýytqýdy tanýǵa úıretedi.
Zertteý nátıjeleri Nature Medicine jýrnalynda jarıalandy. Bir jyldan keıin vaksına alǵan adamdarda toq ishekte qaterli isik aldy ósindiler azaıǵan, al ozyq polıpter baıqalmaǵan. Nortonnyń ózinde vaksınasıadan keıin eki jyl qatarynan polıp bolmaǵan. Zertteýshiler vaksınanyń áserin kúsheıtý úshin qosymsha doza berýdi josparlap otyr.
Oksford ýnıversıtetiniń ǵalymdary da osyǵan uqsas vaksınany synaı bastady. Olar Moderna-nyń mRNA tehnologıasyn qoldanady. Sonymen qatar, ImmunityBio kompanıasynyń Tri-Ad5 vaksınasy plasebomen salystyrylýda, nátıjeler kútilýde.
Lınch sındromy kóbinese jas eresekterde toq ishek obyrynyń ósýimen baılanysty. AQSH-ta jyl saıyn shamamen 158 000 adamǵa toq ishek obyry dıagnozy qoıylady, olardyń kópshiligi 50 jastan asqandar. Degenmen, jas eresekter arasynda bul aýrý jıilep barady. Sarapshylar genetıkalyq testileýdiń keńeıýine baılanysty Lınch sındromy týraly habardarlyq artyp kele jatqanyn aıtady.
AQSH-tyń nusqaýlyqtaryna sáıkes, ortasha qaýipti adamdar 45 jastan bastap toq ishek obyryna skrınıngten ótýi kerek. Eger nájiste qan, dıareıa, ish qatý, sebepsiz salmaq joǵaltý nemese ishtiń aýyrýy sıaqty belgiler paıda bolsa, skrınıngti kez kelgen jasta jasaý kerek.