18 shildede Malıdiń soltústigindegi Anefıs qalasy mańynda Malı armıasy men Reseıdiń Afrıka korpýsynyń (burynǵy Vagner toby) birlesken kerýenine jasalǵan shabýylda keminde 50 malılik sarbaz qaza tapty. Bul – jaı ǵana kezekti sheginis emes; ol Malıdegi qarýly toptardyń úılesimdiligi artqanyn kórsetip, áskerı úkimettiń qaýipsizdik strategıasynyń shekteýlerin ashady, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Malı áskerı kúshteri shabýyldy rastap, qarsy áreketter bastalǵanyn habarlady. Afrıka korpýsy keıin shabýylǵa qatysqan jaýyngerlerge qarsy dron soqqylary kórsetilgen vıdeo jarıalady. Bul shabýyl sáýir aıynan beri soltústik Malıde júrgizilip jatqan úılestirilgen operasıalardyń sońǵysy boldy.
Nelikten bólinisshiler men ıslamshyl qarýly toptar birigip soǵysýda? 18 shildedegi shabýyldy Azavad azattyq maıdany (FLA) – negizinen týareg bólinisshileriniń koalısıasy – jáne Saheldegi Ál-Qaıdaǵa qatysty «Jamaǵat Nýsrat ál-Islam ýál-Mýslımın» (JNIM) birlesip jaýapkershilik aldy. Buryn mundaı yntymaqtastyq ekitalaı edi, óıtkeni olardyń uzaq merzimdi saıası maqsattary ártúrli. FLA soltústik Malıge keń avtonomıa nemese táýelsizdikke umtylsa, JNIM aımaqta óziniń ıslam zańyna negizdelgen basqarý ornatýdy maqsat etedi.
Qarýly qaqtyǵys orny men oqıǵa derekteri monıtorıńi (ACLED) batys Afrıka boıynsha aǵa sarapshysy Enı Nsaıbıanyń aıtýynsha, munyń sebebi ortaq ıdeologıa emes, ortaq jaý. Nsaıbıa: «Týareg bastaǵan bólinisshiler men JNIM qazir birge soǵysady, óıtkeni olardyń ortaq jaýy – Malı armıasy jáne olardyń Afrıka korpýsyndaǵy reseılik seriktesteri. Osylaısha olar bir-biriniń kúshin eseleıdi, resýrstaryn biriktirip, jaýǵa qarsy tıimdi áreket etedi. Ideologıalyq aıyrmashylyqtarǵa qaramastan, bul toptardy týystyq baılanystar biriktiredi jáne olardy «jerdiń uldary» dep sanaıdy, ata-baba jerin shapqynshylardan qorǵaıdy», – dedi.
Malı áskerıleri úshin bul yntymaqtastyq shabýyldardy boljaýdy qıyndatyp, toıtarýdy qıyndatady. Toptar jergilikti bilim, adam resýrsy men operasıalyq tájirıbeni biriktirip, óz maqsattaryn kózdeıdi. Áskerı úkimettiń 2015 jylǵy Aljır bitim kelisiminen bas tartýy, BUU-nyń Malıdegi turaqtandyrý mısıasynyń (MINÝSMA) shyǵarylýyn talap etýi jáne Reseımen áskerı yntymaqtastyqty tereńdetýi qaqtyǵysty ózgertti. Beıbit kelisimniń kúıreýi Bamako men soltústik qarýly toptar arasyndaǵy qarym-qatynasty retteıtin tetikterdiń birin joıdy.
Bul betburys sáýir aıynda eldiń birneshe bóliginde bir mezgilde jasalǵan úılestirilgen shabýyldar kezinde aıqyn kórindi. Anefıs mańyndaǵy sońǵy urystar odaqtyń bir ýaqytta operasıa júrgizýge ǵana emes, strategıalyq mańyzdy áskerı pozısıalarǵa qysymdy ustaýǵa qabiletti ekenin kórsetti. Kelissózder toqtap, áskerı qaqtyǵys basym strategıaǵa aınalǵanda, buryn básekeles bolǵan qarýly toptar urys dalasynda yntymaqtasýdy tıimdi dep tabady.
Reseı Malı soǵysynyń barysyn ózgertti me? Vagner tobyn aýystyrǵan Afrıka korpýsy Malı armıasynyń mańyzdy seriktesine aınaldy. Onyń qyzmetkerleri malılik kúshtermen birge jaýyngerlik qoldaý kórsetse, reseılik drondar men ushaqtar armıanyń barlaý jáne soqqy múmkindikterin keńeıtti. Batys Afrıka jáne Sahel boıynsha aımaqtyq sarapshy Nımý Prınsevıl: «Reseı álsirep bara jatqan Malı armıasyn nyǵaıtýǵa kómektesti jáne oǵan urys dalasynda kóbirek qoldaý kórsetti. Biraq bul shabýyl, sondaı-aq Kıdaldyń buryn basyp alynýy Kremldiń áskerı qoldaýy jalpy jaǵdaıdy ózgertpegenin kórsetedi. Qaqtyǵystyń geografıalyq jáne ıdeologıalyq ólshemderi hýnta úshin qıyn bolyp otyr», – dedi. Armıa 2023 jyldyń qarashasynda týareg kóterilisshileri on jylǵa jýyq ustaǵan soltústiktegi Kıdal qalasyn basyp aldy, biraq týaregter men odaqtas jaýyngerler bıyl sáýirde qalany qaıtaryp aldy.
Qorytyndy: Máskeýdiń áskerı qoldaýy armıanyń urys qabiletin nyǵaıtqanymen, zorlyq-zombylyqty týdyratyn saıası, basqarý jáne qaýipsizdik jaǵdaılaryn sheshe almady. Sońǵy operasıalar bul baǵalaýdy rastaıdy: soltústik Malı arqyly ótetin kerýender jıi shabýylǵa ushyraıdy, ásirese Gao, Anefıs jáne basqa áskerı pozısıalar arasyndaǵy joldar. Reseıdiń qoldaýyna qaramastan, áskerı jabdyqtaý jelileriniń osaldyǵy ashyq kúıde qalýda. Batys qaýipsizdik seriktesterinen bas tartý qoljetimdi kómek túrin ózgertti: Afrıka korpýsy jaýyngerlik qabiletti arttyrsa, MINÝSMA-nyń ketýi soltústik Malıde logıstıka, baqylaý jáne barlaý qoldaýyn kórsetetin halyqaralyq qatysýdy toqtatty. Nátıjesinde armıa tikeleı urysta tıimdirek boldy, biraq úlken, shalǵaı aýmaqty beıimdelgish qarýly toptardan qorǵaýda áli de qınalady.
Bamakonyń strategıasy ózin aqtady ma? 2020 jyly bılikti basyp alǵannan beri Malıdiń áskerı úkimeti strategıasyn áskerı kúshke negizdep, Batys seriktesterimen yntymaqtastyqty toqtatyp, Reseımen qorǵanys baılanysyn nyǵaıtty. Alaıda Anefıs mańyndaǵy jáne soltústik jetkizý joldaryndaǵy qaıtalanǵan shabýyldar urys dalasyndaǵy ólshenetin jetistikterdiń uzaq merzimdi strategıalyq baqylaýǵa aınalmaǵanyn kórsetedi. Neǵurlym mańyzdysy, ártúrli maqsattaǵy qarýly toptardyń yntymaqtastyǵy Bamako strategıasy olardyń beıimdelýine jáne qaqtyǵysty ózgertýine jol bermegenin kórsetedi.
Bul keń Sahelge ne ákelýi múmkin? Anefıs shabýylynyń saldary Malıden tys jerlerge de taralady. Ál-Qaıdaǵa qatysty JNIM Malı, Býrkına-Faso jáne Nıgerde jumys isteıdi, al urys Saheldiń ortalyǵynda jalǵasýda. Damyp kele jatqan urys alańy Sahel memleketteri odaǵy (AES) úshin de syn bolyp tabylady. AES áskerı yntymaqtastyqty keńeıtýge qaramastan, onyń músheleri turaqty qarýly zorlyq-zombylyqqa tap bolyp otyr. Odaq ujymdyq qaýipsizdikti kúsheıtý úshin qurylǵan, biraq úılestirilgen shabýyldar úkimetter arasyndaǵy yntymaqtastyqqa qarýly toptardyń da beıimdelgish yntymaqtastyǵymen jaýap beretinin kórsetedi. Sonymen qatar, Malıdiń Batys Afrıka memleketteriniń ekonomıkalyq qoǵamdastyǵynan (EKOVAS) shyǵýy qaýip-qaterge tap bolǵan kórshiles eldermen aımaqtyq úılestirý múmkindikterin azaıtty. Eger FLA-JNIM seriktestigi uzaqqa sozylsa, bul Saheldiń basqa bólikterinde de uqsas taktıkalyq yntymaqtastyqty yntalandyryp, ulttyq shekaradan asatyn qarýly toptardy ustaýdy qıyndatýy múmkin. Atyn atamaýdy suraǵan nıgerlik qaýipsizdik sarapshysynyń aıtýynsha: «AES bizdiń qaýipsizdigimiz aqyry óz qolymyzda degendi bildirýi kerek edi. Biraq Malı qansyrasa, Nıger de qansyraıdy, óıtkeni sol kerýenderge shabýyl jasaıtyn qarýly toptar AES-ti de, EKOVAS-ty da moıyndamaıdy. Biz senimsiz seriktesterdi senimsiz basqalarǵa aýystyrdyq, al soǵys áli de ońtústikke qaraı jyljýda». FLA men JNIM arasyndaǵy taktıkalyq seriktestiktiń uzaqqa sozylatyny belgisiz. Biraq Anefıs shabýyly Malıdiń qaýipsizdik strategıasy ózgergen saıyn, qarýly toptardyń da beıimdelip, saldary Malı shekarasynan asyp ketýi múmkin ekenin kórsetedi.