Ǵalymdardyń zertteýi boıynsha, organıkalyq jumyrtqa óndirisi qorada ustalatyn taýyqtardyń jumyrtqasyna qaraǵanda klımatqa eki ese kóp zıan keltiredi. Eger Ulybrıtanıadaǵy barlyq jumyrtqa óndirisi organıkalyq erkin júıege kóshse, parnıktik gaz shyǵaryndylary 2 316 000 tonna SO2-ge jetedi. Al tolyǵymen qoradaǵy júıe bolsa, bul kórsetkish 1 184 000 tonna SO2 quraıdy, – dep habarlaıdy infohub.kz.
Organıkalyq erkin júıe sýdyń evtrofıkasıasy, qyshqyldanýy jáne jerdi paıdalaný turǵysynan da eń nashar nátıje kórsetti. Budan basqa, zertteýshilerdiń aıtýynsha, organıkalyq erkin sharýashylyqtarda taýyqtardyń ólim-jitimi eń joǵary bolǵan. Sebebi qoradaǵy taýyqtar tıimdirek ónim beredi, al organıkalyq erkin model birdeı mólsherde jumyrtqa alý úshin kóbirek taýyq qajet etedi.
Degenmen, zertteý 2009–2010 jyldardaǵy derekterge negizdelgen. Zertteýshiler bul onyń shekteýi ekenin moıyndaıdy. Sondaı-aq, zertteý pestısıdter nemese bıoalýantúrlilik sıaqty basqa ekologıalyq áserlerdi eskermegen.
Zertteý avtorlarynyń biri, doktor Harrıet Bartlett: «Meniń oıymsha, bul turaqtylyq týraly sóz bolǵanda azdap nazardan tys qalatyn másele. Et jáne sút ónimderi ekologıalyq turaqtylyq turǵysynan jıi talqylansa, jumyrtqa óndirisi az zerttelgen», – dedi. Bartlett Oksford ýnıversıtetiniń Smıt kásiporyn jáne qorshaǵan orta mektebiniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri jáne buryn fabrıkalyq mal sharýashylyǵy ádisterin zerttegen.
«Kоróldik qoǵamnyń ashyq ǵylym» (Royal Society Open Science) jýrnalynda jarıalanǵan zertteýde Bartlett áriptesterimen birge Ulybrıtanıadaǵy qus fermalarynyń derekterin saralap, parnıktik gaz shyǵaryndylary, jerdi paıdalaný jáne lastaný túrleri sıaqty ekologıalyq áserlerdi eseptegen. Olar sondaı-aq ólim-jitim jáne belgili bir mólsherde jumyrtqa óndirýge qajet taýyq sany sıaqty ál-aýqat kórsetkishterin de qarastyrǵan.
«Biz mańyzdy ymyra taptyq: janýarlardyń ál-aýqaty úshin jaqsy dep sanalatyn ferma túrleri, mysaly, organıkalyq jáne erkin ósirý, birdeı mólsherde jumyrtqa óndirý úshin kóbirek qus qajet etedi. Olardyń tıimdiligi tómen ári qorshaǵan ortaǵa áseri joǵary bolýy múmkin», – dep qosty Bartlett.
Alaıda Bartlett zertteý fabrıkalyq mal sharýashylyǵynyń tolyq beınesin kórsetpeıtinin aıtty. «Organıkalyq óndiris pestısıdtik ýyttylyq jáne fermadaǵy bıoalýantúrlilik jaǵynan jaqsyraq bolýy múmkin», – dedi ol.
Zertteýge qatyspaǵan «Topyraq qaýymdastyǵynyń sertıfıkaty» (Soil Association Certification) retteý jáne saýda máseleleri jónindegi basshysy Lı Holdstok zertteý «keıbir mańyzdy ymyralardy kórsetkenimen, qorshaǵan ortaǵa áserdiń tolyq emes beınesin bergenin» aıtty. «Qarqyndy júıelerde qustar jemdi tıimdirek paıdalanǵandyqtan, shyǵaryndylar ónim birligine shaqqanda tómen bolýy múmkin. Biraq bul tek bir bóligi. Shynymen turaqty azyq-túlik júıesi tabıǵatqa, topyraq densaýlyǵyna, sý sapasyna, sıntetıkalyq zattardy paıdalanýǵa jáne janýarlardyń ál-aýqatyna da nazar aýdarýy kerek», – dedi Holdstok.
Zertteýshilerdiń baǵalaýynsha, qazirgi júıe boıynsha, ıaǵnı jumyrtqa óndirisi qoradaǵy, qorada ustalatyn, erkin organıkalyq emes jáne erkin organıkalyq júıeler arasynda bólingen kezde shyǵaryndylar 1 439 000 tonna SO2-ge teń.