Órt sóndirýshiler kún saıyn ottyń áserine ushyraıdy, biraq qaýip tek jalynnan ǵana emes. Tútinniń jutylýy — onsha baıqalmaıtyn, biraq odan kem emes qaýipti faktor. Mamandar órt sóndirýden keıin órt sóndirýshilerdiń aǵzasyndaǵy ózgeristerdi ólsheýdi jón kórdi, jáne olardyń jumysynyń nátıjeleri Environment & Health jýrnalynda jarıalandy, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Órt sóndirý kezinde aǵzaǵa janý kezinde paıda bolatyn zattardyń kúrdeli qospasy túsedi. Tútinde keıbir hımıalyq qosylystar bolýy múmkin, olardyń keıbireýleri qaterli isik qaýpiniń joǵarylaýymen baılanysty. Ǵalymdar aǵzanyń mundaı áserge qanshalyqty tez jaýap beretinin anyqtaǵysy keldi. Ol úshin olar 30 adamnyń qan jáne zár úlgilerin órt sóndirýge deıin jáne odan keıin, sondaı-aq jumystan keıin bir táýlik ishinde taldady.
Zertteýshiler aǵzada kóptegen fýnksıalardy oryndaıtyn jáne stress pen zıandy zattardyń áserine jaýap retinde ózgere alatyn aqýyzdardy zerttedi. Nátıjesinde qan sarysýyndaǵy 330 aqýyz toby jáne zárdegi 1085 aqýyz toby anyqtaldy. Tútinniń áserinen keıin zárdegi 75 aqýyzda aıtarlyqtaı ózgerister boldy, al qanda tek 10 aqýyzda. Ǵalymdardyń pikirinshe, zár aǵzanyń tútinge qysqa merzimdi reaksıasyn jaqsyraq kórsete alady.
LAMA4, LAMC1, VWF jáne B2M dep atalatyn tórt aqýyz erekshe nazar aýdartty. Órt sóndirýden keıin olardyń sany úılesimdi túrde ózgerdi. Bul aqýyzdar ártúrli prosesterge qatysady, olardyń keıbireýleri isikterdiń damýy kezinde baıqalatyn bıologıalyq mehanızmdermen baılanysty. Atap aıtqanda, ózgerister usaq jasýshaly ókpe qaterli isigimen baılanysty molekýlalyq joldarmen qıylysty.
Alaıda bul órt sóndirýshilerde qaterli isik damıdy degendi bildirmeıdi. Ǵalymdar isikterdiń damýyna qatysatyn prosestermen baılanysty bolýy múmkin aqýyzdardaǵy erte ózgeristerdi anyqtady, biraq olardyń uzaq saqtalatyny jáne aýrýdyń damýyn boljaı alatyny ázirge belgisiz. Basqasha aıtqanda, zertteý aǵzanyń ýly tútinge reaksıasyn kórsetedi, qaterli isikti dıagnostıkalamaıdy.
Eger qosymsha zertteýler nátıjelerdi rastasa, órt sóndirýshilerdiń zárin taldaý tútinmen baılanysta bolǵannan keıin aǵzadaǵy erte ózgeristerdi baqylaýǵa jáne aýrý paıda bolǵanǵa deıin qaýipterdi anyqtaýǵa kómektesýi múmkin. Aldyńǵy materıalda Kursiv Health radıasıaǵa baılanysty qaterli isikten bolatyn ólim úlesi qandaı mamandyqtar arasynda eń joǵary ekenin aıtqan bolatyn.