InfoHub Logo

Ózbekstan tut plantasıalaryn keńeıtip, jibek qurtynyń pillásin ósirýdi qarqyndy damytýda. Bul saladaǵy jańa maýsym sáýir aıynyń sońynda bastalady.

Bul aýyl sharýashylyǵy maýsymy 30-40 kúnge sozylady. Osy ýaqyt ishinde ár úıde otbasylyq mıkroekonomıka qalyptasady. Óndiris orny – kásiporyn emes, qarapaıym úı sharýashylyǵy. Otbasy músheleri "pillá ósirýshi" retinde jibek qurttaryn baǵyp, olarǵa tut japyraqtaryn beredi. Orynjaıda tazalyq pen qolaıly temperatýrany saqtaý mańyzdy, sebebi jibek qurttary sýyqqa sezimtal.

Jibek qurtynyń aýzynda paıda bolatyn jabysqaq zattan jip jasalyp, odan pillá toqylady. Pillálerdi qolmen terýge kórshiler men týystar da tartylady. Bul proses aýyldyń áleýmettik qurylymyna da áser etedi.

Halyqaralyq jibek sharýashylyǵy komısıasynyń málimetinshe, álemdik jibek óndirisiniń 90%-dan astamyn Qytaı men Úndistan baqylaıdy. Ózbekstannyń úlesi 2,4% bolǵanymen, ol álemde 3-oryndy ıelenedi. Ózbekstannyń ónimdiligi de kóshbasshylardy qýyp jetip qaldy.

Qyzyqty jaǵdaı, álemdik jibek óndirisi azaıyp bara jatsa, Ózbekstan kerisinshe, óndiris kólemin arttyrýda. 2017 jylǵy 12,5 myń tonnadan 2022 jyly 24,3 myń tonnaǵa deıin ósti. Bul qarqynmen Ózbekstan jahandyq jibek monopolısine aınalýy múmkin.

Memlekettik qoldaý jáne "mahalla jetiligi"

Ózbekstan Prezıdentiniń 2026 jylǵy 6 naýryzdaǵy qaýlysymen pillá ósirýshilerge sýbsıdıalar, jeńildikter men yntalandyrýlar paketi engizildi. Bul kómekti bólý "mahalla jetiligine" – jergilikti ózin-ózi basqarý organyna tapsyryldy. Olar kimge nesıe, kimge sýbsıdıa beriletinin sheshedi.

Qarjylyq yntalandyrýlar óte jomart: pillá ósirýshilerge tapsyrǵan taýarynyń 35%-y kóleminde qaıtarymsyz sýbsıdıa, ár otbasyǵa 4 mln sým, 3 jylǵa paıyzsyz nesıe, jumysshylar jalaqysynyń 50%-yn búdjetten óteý, sýarý júıelerin qarjylandyrý jáne uńǵymalar qazý shyǵyndaryn óteý.

Salyqtyq jeńildikter de qarastyrylǵan: pillá óndirýge paıdalanylatyn ǵımarattar múlik salyǵynan bosatyldy. Jer salyǵyna da jeńildikter bar. Tabys salyǵy 10%-dan 2%-ǵa, áleýmettik salyqtar 1%-ǵa deıin tómendetildi. Al, maýsymdyq pillá ósirýmen aınalysatyndardyń tabystary tolyǵymen salyqtan bosatyldy.

Ózbekstannyń 2030 jylǵa deıingi damý maqsattary: pillá óndirisin 36 myń tonnaǵa arttyrý, eksportty 300 mln dollarǵa jetkizý, 200 mln tut aǵashyn otyrǵyzý, jylyna 500 myń maýsymdyq jáne 50 myń turaqty jumys ornyn qurý, pilláni tereń óńdeýdi 75%-ǵa jetkizý.

Eksporttyq kapıtal jáne genetıka úshin kúres

Ózbekstan jibek sharýashylyǵyn keshendi damytýda. 2026-2030 jyldary 8 myń gektar jańa tut plantasıalary qurylyp, 15 myń gektar eski plantasıa qalpyna keltiriledi. 2030 jylǵa qaraı 200 mln tut kósheti otyrǵyzylyp, azyqtyq baza keńeıtiledi.

Bıznesti bastaýǵa nıettilerge kómek kórsetiledi. Jalpy quny 200 mln dollar bolatyn 21 ınvestjoba arqyly jibek shıkizatyn óńdeý deńgeıi 75%-ǵa jetkiziledi.

Alaıda, salanyń negizgi osal býyny – jibek qurty uryqtaryn óndirý. Qazirgi kezde uryqtardyń kóp bóligi Grekıa men Qytaıdan ımporttalady. Sondyqtan Ózbekstan "ózbekstandyq" jibek qurtyn ósirýdi jolǵa qoıyp jatyr. 2030 jylǵa qaraı otandyq uryqtardy paıdalaný deńgeıin 75%-ǵa jetkizý josparlanǵan.

Bul úshin Ferǵana, Horezm, Buhara, Namanǵan, Tashkent, Jızaq, Samarqan jáne Surhandarıa oblystarynda jańa kásiporyndar men stansıalar qurylady.

Sala ardageri Salohıddın Bobomýrodovtyń aıtýynsha, jibek qurty uryqtaryn óndirý qol eńbegine táýeldi. Burynǵy 21 tuqym sharýashylyǵy kásipornynyń jekeshelendirilýi ǵylymı-óndiristik bazany álsiretken. Qytaı, Japonıa, Ońtústik Koreıada asyl tuqymdy stansıalary memlekettik baqylaýda saqtalǵan.

Óndiristik ınfraqurylymnyń nasharlyǵy men kadr tapshylyǵy da másele týdyrýda. Burynǵy 40-tan astam maman qazir basqa salalarda jumys isteıdi. Jastar daıyndalǵanymen, saladan ketedi. Prezıdenttiń jańa baǵdarlamasy bul salaǵa dem beredi dep úmittenýde.