Qazaqstanda turǵyn úıdiń edáýir bóligi ıpotekalyq nesıe arqyly satyp alynady, óıtkeni kóptegen azamat úshin bul jeke sharshy metrge qol jetkizýdiń jalǵyz joly. Degenmen jyljymaıtyn múlikti satý habarlandyrýlarynda áli kúnge deıin «tek qolma-qol aqshaǵa» nemese «ıpotekalyq satyp alýshylar mazalamasyn» degen tirkester kezdesedi. Satýshylar mámileniń uzaqqa sozylýynan jáne aqshanyń keshigýinen qorqady, alaıda «Krysha» portaly atap ótkendeı, bul qorqynyshtardyń kóbi eskirgen túsinikterge negizdelgen, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Basty qate túsinikterdiń biri – ıpotekalyq mámile kóp ýaqyt alady degen pikir. Páterdi ıpotekaǵa satyp alý shynymen de qosymsha rásimderdi qajet etedi: jyljymaıtyn múlikti baǵalaý, qujattardy tekserý jáne banktiń maquldaýy. Alaıda bul mámileniń mindetti túrde sozylatynyn bildirmeıdi. Ortasha alǵanda, rásimdeýge ketetin ýaqyt: páterdi baǵalaý – 1–3 kún; qujattardy tekserý jáne banktiń maquldaýy – 1–5 kún; notarıaldyq rásimdeý jáne tirkeý – 1 kún.
Taǵy bir bas tartý sebebi – aqshany alý merzimine qatysty qorqynysh. Bul ásirese birden basqa jyljymaıtyn múlik satyp alýdy josparlaǵan satýshylar úshin ózekti. Menshik quqyǵy tirkelgennen keıin bank aqshany satýshyǵa aýdarady. Ereje boıynsha bul 14 kúnge deıin sozylýy múmkin, biraq ádette qarajat 2–3 kún ishinde túsedi. Aqsha bank shotyna jiberiledi. Ony aýdarý komısıasy bankke jáne tańdalǵan esep aıyrysý tásiline baılanysty. Sonymen qatar, ıpotekalyq mámileni notarıaldyq rásimdeý arzanyraq – bar bolǵany 4 aılyq eseptik kórsetkish (AEK), nemese 2026 jyly 17 300 teńge. Ipotekasyz qarapaıym mámile úshin tarıf 12 AEK, nemese 51 900 teńgeni quraıdy.
krisha.kz satý bóliminiń basshysy Imran Osmanovtyń aıtýynsha, qazir ıpotekalyq mámileler naryqtyń shamamen 30%-yn, al Almaty men Astanada 50%-ǵa deıingi úlesin alady. Satýshyǵa ıpotekalyq satyp alýshylardan bas tartýdyń qajeti joq. Olar kóbirek, mámile bank tekserýinen ótedi, al aqsha qolma-qol emes esep aıyrysý arqyly túsedi – zańsyz mámile nemese aldaý táýekelderi óte az.
Aıta keteıik, keıbir satýshylar ıpotekalyq satyp alýshylardan bas tartady, sebebi shartta jyljymaıtyn múliktiń tolyq qunyn kórsetkisi kelmeıdi. Bul páterdi qaıta satý kezinde salyqty azaıtý nıetimen baılanysty bolýy múmkin. Páterdi satyp alyp, ony qymbatyraq tez satatyn adamdar bar. Olar alynǵan paıdadan salyq tólegisi kelmeıdi. Biraq ıpotekalyq mámilede bank páterdiń qunyn jáne qujattardy tekseredi, sondyqtan baǵany tómendetý múmkin emes. Alaıda satyp alýshy úshin sharttaǵy qundy tómendetý de táýekel týǵyzady. Daý týyndaǵan jaǵdaıda ol qujattarda resmı túrde kórsetilgen somany ǵana qaıtara alady.