InfoHub Logo

Reseı ekonomıkasy 2026 jyly kúrdeli daǵdarysqa ushyraýy yqtımal. Sarapshylardyń boljamy boıynsha, el ekonomıkasynyń ósý qarqyny aıtarlyqtaı báseńdep, ınflásıa men búdjet tapshylyǵy artýy múmkin.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Ekonomıkalyq ósimniń tejelýi

Kóptegen makroekonomıster 2026 jyly Reseı ekonomıkasy úshin eń basty qaýip – ósý qarqynynyń tym báseńdeýi dep esepteıdi. Reseı Federaldyq memlekettik statısıka qyzmeti men Ekonomıkalyq damý mınıstrliginiń derekterine sáıkes, 2025 jyly Reseı JİÓ ósimi 1% deıin tómendep, stagnasıaǵa jaqyndaǵan. Bul kórsetkish kóktemgi boljamdardan áldeqaıda tómen.

Ekonomıkalyq damý mınıstrliginiń qyrkúıek aıyndaǵy boljamy boıynsha, 2025 jyly Reseı JİÓ ósimi 1,3%-dan aspaýy tıis. Bul kórsetkish ekonomıkanyń 2,4% ósedi degen kóktemgi boljamdardan aıtarlyqtaı tómen.

Investısıalyq belsendiliktiń tómendeýi

Vladımır Eremkın, Reseı Halyq sharýashylyǵyn josparlaý jáne memlekettik basqarý akademıasynyń (RANHıGS) qurylymdyq zertteýler zerthanasynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, 2026 jyly ekonomıkadaǵy qıyndyqtar birneshe baǵytta kórinetinin aıtady. Birinshiden, ınvestısıalyq belsendiliktiń aıtarlyqtaı salqyndaýy kútilýde. Munyń sebebi – menshikti jáne qaryz qarajattarynyń tapshylyǵy, sondaı-aq birqatar salalardaǵy jobalardy iske asyrýdyń belgisiz perspektıvalary.

Kompanıalar salyq júktemesiniń artýyna, jalpy suranystyń álsireýine baılanysty naryqtyq paıdanyń azaıýyna jáne joǵary paıyzdyq mólsherlemelerge baılanysty nesıe alýdyń shekteýli qoljetimdiligine tap bolady.

Halyqtyń tabysy men tutyný suranysy

Ekinshi faktor – halyqtyń tabysynyń ósý qarqynynyń tómendeýi jáne halyqtyń nesıe alý belsendiliginiń tejelýi, bul tutyný suranysynyń álsireýine ákeledi. Kóptegen otbasylar 2022 jyldan beri shyǵyndaryn qysqartyp keledi. Memlekettik qarajat esebinen ekonomıkany yntalandyrý da álsireıdi, sebebi búdjet múmkindikteri azaıady.

Qarjy saıasatynyń qatańdanýy

Reseı ekonomıkalyq saıasaty ortalyǵynyń dırektory Oleg Býklemıshevtiń aıtýynsha, ekonomıkalyq belsendilikti yntalandyrý múmkindikteri óte shekteýli bolady. Fıskaldyq resýrstar kútilgennen az bolady, ıaǵnı búdjette ekonomıkalyq ósimdi arttyrýǵa qosymsha qarajat bolmaıdy. Aqsha-kredıt saıasaty da joǵary yqtımaldyqpen tym qatań qalypta qalady, bul ekonomıkanyń báseńdeý fazasynan shyǵýyna múmkindik bermeıdi. Nátıjesinde, Reseı ekonomıkasy tereń daǵdarysqa ushyraýy múmkin degen qaýip bar.

Salyq júktemesi men bızneske qysym

Bıylǵy jyldyń negizgi ıntrıgalarynyń biri – salyqtar men alymdardyń ósýiniń ınflásıa deńgeıine áseri. QQS mólsherlemesi 20%-dan 22%-ǵa deıin ulǵaıtyldy. 2026 jyldan bastap salyqtar men aksızderdiń ósýi ınflásıaǵa qosymsha serpin bere alady. Shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi jańa salyq júktemesin kótere almaı, jabylýǵa májbúr bolyp, qyzmetkerlerdi qysqartýǵa aınalǵanyn aıtyp shaǵymdanýda.

Inflásıamen kúres jáne onyń saldary

Reseı Federasıasynyń Ortalyq bankiniń negizgi mólsherlemeni tómendetýge asyqpaýy búkil ekonomıkaǵa teris áser ete beredi. Sonymen qatar, aqsha-kredıt saıasatyn kúrt jumsartý ınflásıanyń jedeldeýine, rúbldiń qunsyzdanýyna jáne basqa da janama áserlerge ákelýi múmkin.

Ótken jyl boıy baǵanyń ósýimen kúres júrdi. Inflásıa Reseı úkimetiniń ekonomıkalyq blogynyń sheshimderin qabyldaýda basty baǵyt bolyp qala berdi. Ortalyq banktiń basshysy Elvıra Nabıýllına 2026 jyly baǵanyń ósýin 4% deńgeıinde toqtatýdy armandady jáne osy maqsatqa jetýge tyrysýda. Alaıda, 2025 jyly ınflásıany tómendetý úshin jańa eshteńe oılap tabylmady. Ortalyq bank jazǵy 2023 jyldan beri qabyldanǵan qatań aqsha-kredıt saıasatyn ustanýdy jalǵastyrdy, ıaǵnı joǵary negizgi mólsherlemeni saqtap qaldy. Bul ekonomıkalyq belsendilikti tejeıdi.

2025 jyldyń jeltoqsanyna qaraı ınflásıa jyldyq esepteýde 5,6%-ǵa deıin tómendedi. Eki jyldyq ósý úrdisi buzyldy, formaldy túrde mindet oryndaldy. Biraq onyń saldary naqty sektor úshin óte aýyr boldy. Nátıjesinde, ónerkásip is júzinde stagnasıaǵa ushyrady. 2024 jyldyń qańtar-qarasha aılarynda óńdeý sektory 9,2% ósim kórsetse, ótken jyly tek 2,6% ósti. Qalǵan salalardyń kópshiliginde óndiris tómendedi.

Ónerkásiptiń quldyraýy

Reseı ónerkásibiniń 92 salasynyń 70-inde óndiris tómendegeni tirkeldi. Sarapshylardyń aıtýynsha, ónerkásiptiń jaǵdaıy óte aýyr. Investısıalyq josparlardyń balansy 2025 jyly teris mánge ıe bolyp, burynǵy antırekordtardy arttyrdy.

Reseı ekonomıkasynyń sholýshysy Ekaterına Maksımovanyń baǵalaýy boıynsha, Reseı ekonomıkasynda barlyq derlik sektorlarda frontaldy quldyraý baıqalady. Ónerkásip buryn-sońdy bolmaǵan jaǵdaıdy bastan keshýde. 2025 jyl Reseı úshin 2022 jyldan bergi eń nashar kezeń boldy. Munaı-gaz salasy da qıyndyqtarǵa tap boldy. Kómir ónerkásibi 90-shy jyldarǵa oralyp, aýyr daǵdarysqa ushyrady. Gaz óndirý qysqarýda. Munaı endi Qarjy mınıstrligi úshin qutqarýshy bola almaıdy.

Munaı-gaz sektoryndaǵy jaǵdaı

2025 jyldyń alǵashqy 10 aıynda reseılik kómir ónerkásibiniń kompanıalarynyń jıyntyq shyǵyny 327,9 mlrd rúblden asty. Jyl qorytyndysy boıynsha, Reseı federaldy búdjetindegi munaı-gaz kiristeri 24%-ǵa kúrt tómendep, bar bolǵany 8,48 trln rúbldi qurady. Reseıde munaıdan buryn munsha az tabys tappaǵan.

2025 jyldyń qańtar-qarasha aılarynda Reseıde gazdyń jalpy óndirisi jyldyq salystyrýda 3,3%-ǵa azaıyp, 599,9 mlrd tekshe metrdi qurady. Reseı Ekonomıkalyq damý mınıstrligi 680,2 mlrd tekshe metr óndirýdi boljaǵan edi. Qubyr arqyly jetkiziletin gazdyń sońǵy iri eksport baǵyty Qytaı bolyp qalýda. Qańtar-qazan aılarynda Qytaı Reseı gazyn 7,86 mlrd dollarǵa satyp aldy.

Alekseı Belogorev, Energetıka jáne qarjy ınstıtýtynyń dırektory, «Gazpromnyń» Eýropamen yntymaqtastyǵynyń toqtaǵanyn eshqashan qalpyna keltirý múmkin emes ekenine esh kúmán keltirmeıdi. Soǵys bastalǵanǵa deıin Eýropa men Túrkıaǵa jetkizý jylyna 180 mlrd tekshe metrge jetken.

Búdjet tapshylyǵynyń ósýi

2024 jyly Reseı Qarjy mınıstrligi kelesi úsh jylǵa arnalǵan federaldy búdjetti josparlaǵanda, 2025 jyly onyń tapshylyǵyn 1,17 trln rúbl (JİÓ-niń 0,5%) dep boljaǵan. Alaıda, bul josparlar tym optımısik bolyp shyqty – búdjettegi tesik Marıan shuńǵymasymen teń boldy. Ótken aptanyń sońynda Qarjy mınıstrligi 2025 jylǵy búdjettiń oryndalý qorytyndysyn shyǵardy. Onyń derekteri boıynsha, kirister 37,28 trln, shyǵystar – 42,93 trln boldy, al tapshylyq 5,65 trln rúblge jetti. Munyń negizgi sebebi – munaı-gaz kiristeriniń kúrt tómendeýi.

Munaı-gaz salasy ótken jyldyń basty kóńilsizdigi boldy. Eýropa Odaǵy Reseıge qarsy sanksıalar paketin maquldady, bul «kóleńkeli flottyń» 200-ge jýyq tankerin, qosarlanǵan maqsattaǵy taýarlardy satýǵa qatysy bar 30 kompanıany jáne 75 tulǵa men uıymdy qamtydy. Eýropa Keńesi 2025 jyly Reseıge qarsy 19 sanksıa paketiniń kúshin 2026 jyldyń 31 shildesine deıin uzartty.

Nátıjesinde, Bloomberg habarlaýynsha, reseılik Urals munaıy qazirgi ýaqytta barreline shamamen 40-45 dollarǵa baǵalanyp, tarıhı eń arzan bolyp otyr. Alaıda, másele tek sanksıalarda ǵana emes. Absýrdtyǵy sol, endi memleket munaı-gaz salasyn sýbsıdıalaıdy. Qarjy mınıstrliginiń derekteri boıynsha, 2025 jyly munaıǵa eksporttyq baj alynyp tastaldy, sonymen qatar memleket munaı kompanıalaryna 3,4 mlrd rúbl kóleminde baj qaıtaryp berdi.

Munaı óndirý kólemi 2025 jyly azaıǵan joq jáne 516 mln tonnany qurady. Alaıda, sońǵy ýaqyttaǵy úrdis – munaıshylardyń eski ken oryndaryn paıdalanýy, olar álde qashan sarqylǵan nemese sýlanǵan. Mundaı ken oryndaryndaǵy munaıdy sońǵy tamshysyna deıin shyǵarý úshin memleket salyqtyq jeńildikter usynady. Bul úkimettiń búdjet boljamyna engizilgen.

Adamdardan qansha aqsha jınalsa da, búdjettiń basty «azyǵy» bolyp tabylatyn turaqty munaı-gaz kiristerinsiz qarajat jetkiliksiz bolady. Shyǵyndar únemi ósip otyrady. 2026 jyly Reseı búdjetiniń tapshylyǵy, Qarjy mınıstrliginiń kútýi boıynsha, shamamen 3,8 trln rúbldi (JİÓ-niń 1,6%) quraıdy, ıaǵnı onyń optımısik boljamy da 2025 jylǵa arnalǵan boljamynan (2,8 trln) 1 trln rúblden astam.

Tapshylyqty ósirý máselelerin sheshý úshin Qarjy mınıstrligi halyqqa unaı bermeıtin sharaǵa – salyqtardy arttyrýǵa (QQS ósimi, jeńildetilgen salyq júıesi boıynsha bıznes úshin QQS lımıtin azaıtý, shaǵyn jáne orta bıznes úshin saqtandyrý jarnalary boıynsha jeńildikterdi joıý jáne t.b.) stavka jasady.

Kóptegen reseılik sarapshylar bıyl federaldy búdjet tapshylyǵy 2025 jylmen salystyrǵanda áldeqaıda kóp bolatynyn boljaıdy. Sebebi, jańa úsh jyldyq búdjette 2026-2028 jyldarǵa arnalǵan búdjetke munaı-gaz kiristeriniń kólemi shamamen 13% ósedi dep josparlanǵan. Bul jerde sanksıalardyń qysymynyń artýy eskerilmegen.

Oleg Býklemıshevtiń pikirinshe, búdjet negizindegi kiris alǵysharttary tym optımısik, «ıaǵnı búdjet tapshylyǵyn odan ári ulǵaıtýǵa týra keledi».

Mundaı jaǵdaıda salyq organdary tekserýler kezinde óte qatań bolady, ıaǵnı aıyppul salýǵa jáne salyqtardy qosymsha esepteýge beıim bolady dep sanaıdy Kept kompanıasynyń seriktesi jáne salyq jáne zańgerlik keńes berý departamentiniń basshysy Mıhaıl Orlov.

Qorytyndy

2026 jylǵy basty qaýipterdiń biri – áskerı shyǵyndardyń basqa barlyq baǵyttardan basym túsýi. Qatań makroekonomıkalyq saıasat, memlekettik qysymnyń kúsheıýi jáne memlekettik aralasýdyń artýy ekonomıkanyń eski keńestik úlgige oralýyna jaǵdaı jasaıdy. Bul jaǵdaıda shyǵyndar joǵaryraq bolady.

Reseı ekonomıkasy úshin negizgi qaýip geosaıasat bolyp qala beredi jáne ol Ýkraınadaǵy soǵystyń jalǵasýymen tikeleı baılanysty. Bul týraly joǵary ekonomıka mektebiniń dosenti Vladımır Bessonov aıtady.

«Bizdiń ekonomıkamyz qazirgi ýaqytta kezdesip otyrǵan problemalar, eń aldymen, áskerı is-qımyldardy júrgizýden týyndaǵan júktemeden týyndaǵan. Sanksıalar da áser etedi – eń aldymen paıdaly qazbalardy óndirýge. Áskerı operasıalar múddesine ónim óndirý tutyný taýarlarymen jáne qyzmetterimen qamtamasyz etilmegen kiristerdi quraıdy. Týyndaǵan teńgerimsizdik ınflásıalyq saldarǵa ákeledi, olarmen kúresý «azamattyq» qyzmetti basady. Áskerı operasıalar aıaqtalmaıynsha problemalar saqtalady», – deıdi ekonomıs.

Ekonomıkalyq damý mınıstrliginiń resmı boljamy 1,3% ósimdi kórsetedi. Alaıda, reseılik bıliktiń optımızmine az adam senedi. HVQ jáne Dúnıejúzilik bank Reseıge birneshe jyldyq stagnasıany jáne ekonomıkanyń jyldyq ósiminiń shamamen 1% bolatynyn boljaıdy.

Reseı ekonomıkasy ázirge ınersıamen ustalyp tur, biraq qazirdiń ózinde quzǵa qulap barady, Reseı ekonomıkasynyń stagnasıasy – sheshilgen másele.