InfoHub Logo

Astanada ótken óńirlik ekologıalyq samıtke Ortalyq Azıa, Kavkaz elderiniń prezıdentteri men Mońǵolıa, sondaı-aq on bes eldiń delegasıalary jınaldy. Tengrinews tilshisi samıttegi resmı baıandamalardan tys qandaı jaıttar bolǵanyn baıandap berdi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Kim birinshi keledi

Bul kúnderi Astanada tótenshe jaǵdaılar rejımi engizildi. Sebebi kóptegen prezıdentter men premer-mınıstrler, ártúrli delegasıalar keldi. Astana mundaı jaǵdaıǵa úırengenmen, ár joly jańasha qabyldaıdy. Taksı júrgizýshileri de bul týraly habardar bolyp shyqty: olar EKSPO mańyndaǵy shekteýler tańǵy saǵat 8-de bastalatynyn bilgen.

Bes Ortalyq Azıa eliniń, Armenıa, Grýzıa, Mońǵolıa prezıdentteri, Ázirbaıjan premer-mınıstri – barlyǵy on bes eldiń delegasıasy qatysty. Sondyqtan brondalǵan kólikter, joldardyń jabylýy jáne mennen góri jaqsy biletin taksı júrgizýshisi boldy.

Samıt ádettegideı kongres ortalyǵynda ótti. Kireberiste eki ret kúzetshiler dıktofondy kórip tańǵaldy jáne ony qosýdy ótindi. Olar bul shynymen de dıktofon ekenine kóz jetkizgisi keldi. Buryn tek fotokamerany qosýdy suraıtyn.

«Qalaısyń ba? Eger bári durys bolsa, telefondy qoı»

Biz áriptesterimizben birge mınıstrlerge jaqyndap, samıt taqyrybyna oıystyq. Densaýlyq saqtaý mınıstri Qyzylorda oblysynan. Men odan Aral apatynan burynǵy teńizdi esine túsire me dep suradym.

«Teńiz bolǵan. Tolqyndary, kemeleri, qaıyqtary bar edi. Tipti balyqtyń túıeniń órkeshinen asylyp, quıryǵy qumda syrǵanap júretin desedi. Jubaıymnyń ata-anasy Aralda ósken, atasy balyqshy bolǵan», - dep jaýap berdi mınıstr.

Keıin balyq joıylyp ketti. Sýdyń tuzdylyǵy sonshalyqty, Eýropadan kambala ákeletin bolǵan: tek sol ǵana tiri qala alatyn. Qazirgi kezde, Alnazarovanyń aıtýynsha, Soltústik Araldyń tuzdylyǵy shamamen 35 esege azaıǵan. Balyq qaıta oraldy, balyq ósirý ortalyqtary bar.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymymen (DDSU) baılanys ornatýǵa, onyń aıtýynsha, on eki jyl ketken. Túski asqa deıin mınıstr DDSU basshysymen birge Ózbekstanmen birlesip, Aral apatynyń adam densaýlyǵyna áserin zertteý týraly halyqaralyq qujatqa qol qoıdy.

Janynda energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov turdy. Ol qaıtadan jýrnalıserdiń qyspaǵyna ilindi.

Odan ekologıalyq ádetteri týraly suradyq. Sýdy únemdeı me?

«Únemdeý – bul tek ekologıa ǵana emes. Eń aldymen bul aqshany esepteý. Men balalaryma sý men jaryqty únemdeýdi úıretemin. Bul ata-anamnyń sińirgen tárbıesi. Ákem ómirinde óte únemshil adam boldy. Onyń telefon baılanysyna da sondaı kózqarasy boldy. Burynǵy telefondardy esińizde me? Ol: «Qalaısyń ba? Eger bári durys bolsa, telefondy qoı», - deıtin.

Aqkenjenovtiń aıtýynsha, ózi úıde sırek bolatynyn aıtty: jumysta tańǵy segizden keshki segizge deıin, úıde tek keshki as iship, uıyqtaıdy. Qolynan kelgenin isteıdi. Úıde barlyq jerde energıa únemdeıtin shamdar qoldanylady. Olarmen problema bar deıdi: keıbiri merziminen buryn kúıip qalady.

Energetıka mınıstrligi qazir óz ǵımaratynyń shatyryna panelder ornatý joldaryn qarastyrýda.

«Shatyrǵa túsetin salmaq úlken. Oryn izdep jatyrmyz. Eger bıyl úlgersek, ózin-ózi elektr energıasymen qamtamasyz etetin alǵashqy mınıstrlik bolamyz».

Kórshidegi «Samuryq-Qazyna» basshysy Nurlan Jaqypov jýrnalıser qyspaǵynda qaldy. Odan da turmystaǵy ekologıa týraly suradyq.

«Bala kezimnen, tańerteń, saqal alǵanda: shalǵyny sýlap, krandy jaýyp, saqal aldym, qaıtadan krandy ashtym. Tis tazalaǵanda da solaı. Shetkany shaıyp, krandy jabamyn.

Mundaı ádet qaıdan keldi? Jaqypovtyń aıtýynsha, buryn árdaıym solaı bolmaǵan.

«Stýdent kezimde ekspedısıaǵa bardyq, dalada jumys istedik. Shatyrlar men vagonchıkterde, dalada birneshe kún turdyq. Sýdyń mólsheri shekteýli boldy. Sol kezde mende osyndaı tájirıbe qalyptasty».

Sodan keıin Almaty týraly bir oqıǵa boldy. Ulttyq kompanıanyń basshysy sport klýbyna kirgende, kıiný bólmesinde jas jigit krandy tolyq ashyp qoıyp, saqal alyp jatyr eken.

«Jaqyndap, aıtqym keldi. Biraq oılandym: qazir jaqyndasam, suraqtar týyndaıdy».

Sóıtip, jaqyndamady.

«Family photo» jáne «joǵary asqana emes»

Osy ýaqytta «lıchnıkter» sol «family photo»-ny túsirip jatty. Úlken holda «Shared vision for a resilient future» («Turaqty bolashaqqa ortaq kózqaras») degen jazýy bar ekrandardyń astynda.

Sodan keıin Toqaev sóz sóıledi. Ol búgin 22 sáýir – Jer kúni ekenin aıtyp bastady. Jáne Armenıa prezıdenti Vaagn Hachatýránnyń týǵan kúni ekenin atap ótti. Odan keıin sóz belgili bir kúnge qatysy joq nárseler týraly boldy.

Sý týraly – eń aldymen sý týraly. Toqaev Soltústik Araldyń 36 paıyzǵa qalpyna keltirilgenin eske saldy.

«Aral teńizi búginge deıin bizge tıimsiz saıasattyń saldary týraly jáne sheshýshi, ǵylymı negizdelgen áreketterdiń arqasynda nege qol jetkizýge bolatyny týraly qatty eskertedi».

Osy kúni Araldyń halyqaralyq kúni paıda boldy – 26 naýryz. Dálirek aıtsaq, Aral teńizi men Amýdarıa jáne Syrdarıa ózenderiniń. Qazaqstan Araldy qutqarý qoryna úsh jyl tóraǵalyq etýdi aıaqtady.

Jeltoqsanda Ashhabadta Toqaev Sý uıymyn BUU-nyń jeke agenttigi retinde qurýdy usyndy. Al konsýltasıalardyń birinshi kezeńi osy Astana samıtinde ótedi.

Kaspıı teńizi týraly bólek aıtyldy: Kaspıı aımaǵynda kez kelgen qarýly kúshterdi qoldaný alynyp tastalýy jáne tyıym salynýy kerek.

BUU týraly Toqaev buryn-sońdy eshbir halyqaralyq alańda aıtpaǵandaı aıtty:

«BUU Jarǵysy – bul joǵary asqana emes, ony tek unaıtynyn tańdaýǵa bolatyn mázir retinde paıdalanýǵa bolmaıdy».

Qasym-Jomart Toqaev damyǵan elder ózderiniń ekologıalyq standarttaryna uzaq ındýstrıalandyrý arqyly jetkenin, al damýshy elderden birden sony talap etetinin aıtty.

«Sondyqtan ekologıalyq modelderge jahandyq kóshý ádil, teńdestirilgen jáne yntalandyrýshy bolýy kerek».

Al sóılegen sózderiniń eń mańyzdysy tabıǵat pen saıasattyń qarym-qatynasy týraly boldy:

«Tabıǵat geosaıasatsyz ómir súre alady. Tabıǵatsyz geosaıasat – múmkin emes».

Al sóziniń basynda Toqaev jeke ózine jabysqysy keletin sózdi aıtty:

«Biz munda baraqatsyzdyq pen boljaýsyzdyq artyp kele jatqan kezeńde jınaldyq».

Baraqatsyzdyq – bul meni sońǵy aılarda ártúrli jaqtan qýyp júrgen sóz. Bir apta buryn Antaládaǵy dıplomatıalyq forým oǵan tikeleı arnalǵan edi. Tek onda Taıaý Shyǵys pen shaıqalǵan bitim týraly aıtyldy. Astanadaǵy ekologıalyq samıtte – sý, aýa jáne jer týraly. Biraq, baraqatsyzdyq birdeı sıaqty. Tek ártúrli dekorasıada.