Қазақстандықтар такси қызметін белсенді пайдаланады: 2026 жылдың қаңтар–шілде айларында жеке тасымалдаушылар 101 млрд теңге табыс тапты, бұл өткен жылмен салыстырғанда 10,5%-ға артық. Алайда қолданушылар бағаның күрт өсуін жиі байқайды — әсіресе ауа райы нашарлағанда (қар, жаңбыр) немесе сервистерде техникалық ақаулар орын алғанда. Осыған байланысты көлік құнын мұндай жағдайларда бекітіп, оны көтеруге жол бермеу керек деген пікір жиі айтылады. Мұның неге сапарларды арзандатпайтынын тәуелсіз қаржы сарапшысы Андрей Чеботарев Finance.kz Telegram-арнасында түсіндірді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Сарапшының айтуынша, баға объективті себептермен өседі, ал оны бекіту сапар құнының төмендеуіне әкелмейді. Оның үстіне, бағаны шектеу қазақстандықтардың бір жерге бару мүмкіндігінен айырар еді.
Чеботарев атап өткендей, Қазақстандағы барлық такси сервистері динамикалық баға белгілеу алгоритмдерін қолданады — баға сұраныс пен бос жүргізушілер санына байланысты. Егер жолаушылар аз, ал бос көлік көп болса, құны нарықтық деңгейде төмен болып қалады, өйткені барлық тапсырыстар орындала алады. Ал тапсырыс көп, бос көлік аз болғанда сұраныс ұсыныстан асып, баға көтеріледі — бұл көбірек таксисті жұмысқа тартып, жолаушылардың бір бөлігін сүзеді, жүктемені азайтады.
«Жоғары баға жүргізушілерге "шығыңдар, қазір тиімді" деп, ал жолаушылардың бір бөлігіне "он минут күтіңіз немесе автобуспен жүріңіз" дейді. Баға сұраныс пен ұсынысты нақты уақытта теңестіреді», — дейді сарапшы.
Ауа райына байланысты құн өзгермеуі үшін оны көтеруге заң жүзінде тыйым салуға болады. Алайда Чеботаревтің айтуынша, бұл жағдайда қазақстандықтар таксисіз қалады. Мысалы, жаңбыр кезінде көбірек адамдар жаңбыр астында тұрмай, көлікпен кетуді қалайды, бұл сұранысты арттырады. Бірақ баға төмен, ал қалада ауа райына байланысты кептеліс басталады (әр сапар ұзағырақ уақыт алады, отын шығыны өседі), сондықтан көптеген такси жүргізушілері ауысымға шықпауы мүмкін.
Нәтижесінде көлік тапшылығы туындап, таксистер салықтан жалтарып, сапар үшін қосымша ақы талап ете бастайды. Сонда жолаушылар бәрібір артық төлеуге мәжбүр болады, бірақ бұл заңсыз болып, қаражаттың бір бөлігі көлеңкелі экономикаға кетеді.
«Бүгінгі Яндекс ақауы — тамаша мысал. Жоғары тариф қосымша жүргізушілерді желіге шығарып, сұраныстың бір бөлігін суытты, күте алатындарды немесе басқаша жүре алатындарды сүзді. Иә, қымбат, бірақ баруға болады. Ал бекітілген бағамен дәл осындай ақау кезінде ешкім ешқайда бара алмас еді», — дейді Андрей Чеботарев.