Qazaqstan tarıhy
Synyp: 6 «a», «b», «v»
Sabaqtyń maqsaty: oqýshylarǵa tas dáýiri taraýy boıynsha alǵan bilimderin jınaqtap qorytyndylaý, oqýshylardyń bilim deńgeılerin anyqtaý. Logıkalyq oılaý, oqıǵalardy oqyp úırený, este saqtaý qabiletterin arttyrý.
Túri: jarys sabaq
Ádis - tásilderi: toppen jarys, suraq – jaýap, tanymdyq oıyn.
Sabaqtyń barysy:
İ. Uıymdastyrý.
- Amandasý. Sabaqqa daıyndyqtaryn tekserý. Túgendeý.
İİ. Jańa sabaq.
- Oqýshylardy topqa bólý. Ádil - qazylaryn taǵaıyndaý.
- 1 - top «Paleolıt»
- 2 - top «Mezolıt»
- 3 - top «Neolıt»
1 - kezeń. «Senemin – senbeımin». Sharty: ár topqa kezekpen tórt – tórtten 12 suraq qoıylady. Birinshi top jaýap bermese kelesi top jaýap berýge bolady. Ár durys jaýap 2 - upaımen esepteledi.
«Paleolıt» tobyna suraq.
Tarıh – adamzattyń basynan ótken oqıǵalardy zertteıtin ǵylym. Tarıh sózi arabsha «zertteý, oqıǵalar týraly áńgime» degen maǵyna beredi. (senemin)
«Mezolıt» tobyna suraq.
Turaq – tas dáýirindegi adamdar mekendegen oryn. Turaqtar úńgirdegi jáne aspan astyndaǵy bolyp ekige bólinedi. Úńgir turaqtaryn adamdar birneshe kúnnen myńdaǵan jyldarǵa deıin mekendegen. (senemin)
«Neolıt» tobyna suraq.
Arheologıa – zattaı derekter boıynsha adamzat tarıhynyń ejelgi kezeńin zertteıtin ǵylym. Arheologıa ataýy grekshe «arheo» - kóne, «logos» - zertteımin degen maǵynany bildiredi. (senemin)
«Paleolıt» tobyna suraq.
Mıkrolıt – qola quraldardyń óndiriske engen kezeńi. (senbeımin)
«Mezolıt» tobyna suraq.
Muz dáýiri – b. z. b. 100 - 13 myńj. Orta paleolıt pen mezolıt aralyǵynda jer betin uzaq ýaqyt muz basqan kezeń. (senemin)
«Neolıt» tobyna suraq.
Sınantrop – aqyl – oı qabileti men dene qurylysy boıynsha alǵashqy jaratylysynan áldeqaıda jetilgen adam. (senbeımin)
«Paleolıt» tobyna suraq.
Bıfas – eki jaǵynan da óńdelgen qarapaıym shapqysh tas qural (senemin)
«Mezolıt» tobyna suraq.
Terimshilik – jınaý, terý. Alǵashqy adamdar jer betinde aǵash, buta basyndaǵy ósip turǵan ár túrli jemis – jıdekterdi terý, jeýge jaramdy tamyrlardy qazyp alý, qustardyń jumyrtqasyn jınap qorek etý. (senemin)
«Neolıt» tobyna suraq.
Retýsh – aǵash sapqa ornatylǵan, úsh ashaly súıekten jáne temirden jasalǵan ushtyǵy bar balyq aýlaıtyn qural. (senbeımin)
«Paleolıt» tobyna suraq.
Mamont - paleolıt dáýirinde Eýropa, Azıa, Afrıka jáne Soltústik Amerıkada keńinen taralyp, muz basý kezinde quryp bitken, salmaǵy 5 tonnaǵa deıin jetetin alyp pil. (senemin)
«Mezolıt» tobyna suraq.
Etnografıa – ár túrli qaýymdyq toptar negizinde jańa quramdaǵy týystas taıpanyń nemese halyqtyń qalyptasýy (senbeımin)
«Neolıt» tobyna suraq.
Pıtekantrop – b. z. b. 1 mln. jyl buryn ómir súrip, tik júrý qabiletin meńgergen erte paleolıt adamy. Alǵashqy pıtekantrop 1891 jyly Indonezıadaǵy Iava aralynan tabyldy. Mıynyń kólemi – 950 sm. 3. (senemin)
2 - kezeń. «Jumbaq jyldar». Sharty: berilgen jyldarda qandaı tarıhı oqıǵa bolǵandyǵyn aıtý kerek. Durys jaýap bir upaı.
«Paleolıt» tobyna suraq.
1. B. z. b. 2, 6 mln.- b. z. b. 40 myń jyl. (erte paleolıt kezeńi)
2. B. z. b. 140 – 132 myń jyl buryn (Shyǵys Qazaqstan jerindegi Qanaı qonysynan tabylǵan tas quraldardyń paıdalanǵan ýaqyty)
3. B. z. b. 3000 – 1800 jyl (eneolıt kezeńi)
4. B. z. b. 3 - 2 myńj. (Botaı turaǵynyń merzimi)
«Mezolıt» tobyna suraq.
1. B. z. b. 2, 6 mln. – 800 myńj. (oldýveı kezeńi)
2. B. z. b. 40 - 12 myńj. (keıingi paleolıt kezeńi)
3. B. z. b. 30 - 25 myńj. (Ortalyq Qazaqstandaǵy Batpaq turaǵynyń ýaqyty)
4. B. z. b. 12 - 5 myńj. (mezolıt kezeńi)
«Neolıt» tobyna suraq.
1. B. z. b. 5 – 3 myńj. (neolıt kezeńi)
2. B. z. b. 40 – 30 myńj. («sanaly adam»)
3. B. z. b. 100 – 13 myńj. (muz dáýiri kezeńi)
4. 1856 j. ( neandertal adamy tabyldy)
3 - kezeń. «Sen maǵan – men saǵan». Sharty: úsh top bir – birine úsh suraq qoıady. Durys jaýap bir upaı.
4 - kezeń. «Ejelgi adamdar elinde». Sharty: topqa túsken adam týraly tolyq maǵlumat aıtý. Durys, ári tolyq jaýap 3 upaı.
«Paleolıt» tobyna suraq.
«Kromanon» - adamnyń evolúsıalyq damý satysynda neandertal adamnan soń qalyptasqan qazirgige uqsas sanaly adam. Bul adamnyń qańqasyn 1868 jyly Fransıadaǵy Kro – Manon úńgirinen tabylǵandyqtan, ony «kromanondyq» dep ataıdy. Mıynyń kólemi – 1500 - 1800 sm. 3, boıy – 1, 68 – 1, 94 metr, jasy b. z. b. 40 myńj.
«Mezolıt» tobyna suraq.
Neandertal – 1856 jyly Germanıanyń Neandertal jotasynan qazyp alynǵan orta paleolıt kezeńiniń adamy. Tabylǵan jeriniń atyna baılanysty «neandertal adamy» degen ataý alǵan.
«Neolıt» tobyna suraq.
Sınantrop – erte paleolıtte ómir súrgen «tik júretin adamnyń» ekinshi túri. Alǵash ret 1927 jyly Qytaıdaǵy Chjoý – koý – dán úńgirinen qazyp alynǵan. Mıynyń kólemi – 1075 sm. 3, jasy b. z. b. 1 mıllıon jyl. Keıde sınantropty «Qytaı adamy» dep ataıdy.
5 – kezeń. «Sandar sóıleıdi». Sharty: jyldar aıtylady. Durys jaýap sany 2 upaı.
«Paleolıt» tobyna suraq.
- 1 mln. 750 myń (epti adam)
- b. z. b. 2, 6 mln. – b. z. b. 40 myńj. (erte paleolıt)
- b. z. b. 140 – 40 myńj. (mýste kezeńi)
- b. z. b. 100 – 35 myńj. (neandertal adamy)
«Mezolıt» tobyna suraq.
- 1 – 2 santımetr ( mıkrolıt)
- 1938 jyl (Tesiktas úńgiri, neandertal balasy)
- b. z. b. 10 myńj. buryn (eginshilik paıda boldy)
- b. z. b. 5 – 3 myńj. (neolıt kezeńi)
«Neolıt» tobyna suraq.
- b. z. b. 800 - 140 myńj. (ashel kezeńi)
- 7 metr – (mýste kezeńindegi Sh. Ýálıhanov turaǵynyń qalyńdyǵy)
- 150 turaq ( neolıt kezeńiniń Jezqazǵan óńirinen tabylǵan turaqtar sany)
- 15 gektar, 158 turǵyn úı (Botaı turaǵynyń aýmaǵy, turǵyn úı sany)
İİİ. Qorytyndylaý. Upaılar sanyn eseptep jeńimpaz topty anyqtaý.
İV. Baǵalaý.
V. Úıge tapsyrma.
- taraýdy tolyq qaıtalaý;
- keskin kartany toltyrý.
Tas dáýirindegi Qazaqstan taraýy boıynsha qaıtalaý
Synyp: 6 «a», «b», «v»
infohub.kz redaksıasy · 2024 j. 5 naýryz831 qaralym
#arheologıa#jarys sabaq#paleolıt#mezolıt#neolıt#tas dáýirindegi qazaqstan
Usynylady
Oraldyq depýtattar jol júrý jáne qoqys shyǵarý tarıfterin talqylaýdan bas tartty
Qala ákimdigi usynǵan jańa tarıfterdi qabyldaýdan bas tartqan depýtattar aqparattyń jetkiliksizdigin alǵa tartty.
infohub.kz редакциясы·2026 j. 11 maýsym
VI ǵasyrdaǵy jádiger: Mańǵystaýdan óńir tarıhyna jańa kózqaras beretin artefakt tabyldy
Mańǵystaý oblysyndaǵy Qaraqabaq kóne qalashyǵynan tabylǵan VI ǵasyrǵa jatatyn qumyra ólke tarıhyna qatysty jańalyqtar ashýy múmkin.
infohub.kz редакциясы·2026 j. 9 maýsym
Altyn Ordanyń muragerleri: Qazaqstan tarıhynyń resmı nusqasy qalaı ózgerýde?
Tarıhshy Jambyl Sabıtov Qazaqstannyń Altyn Orda murasyna nege kóbirek júginetinin, tarıhqa degen kózqaras qalaı ózgeretinin jáne mektep oqýlyqtarynda qandaı ózgerister bolýy múmkin ekenin aıtyp berdi.
infohub.kz редакциясы·2026 j. 5 maýsym
← ArtqaDerekköz: bilimdiler.kz

