Tis qatty aýyrǵanda – búırek kolıkasy men ınfarktan keıin eń kúshti aýyrsynýlardyń biri, biraq jedel járdem shaqyrtýdyń qajeti joq. Stomatolog-terapevt Aralbek Tasbýlatov mundaı jaǵdaıda qalaı áreket etý kerektigin jáne dárigerge barar aldynda nege aýyrsyný basatyn dárilerdi ishýge bolmaıtynyn túsindirdi, dep habarlaıdy infohub.kz.
Dárigerdiń aıtýynsha, tis aýrýy – qabyný prosesiniń belgisi. Ol ádette júıke (pýlpa) nemese tisti uıashyqta ustap turatyn tinderdiń (perıodont) qabynýy kezinde paıda bolady. Kóbinese sebebi emdelmegen karıes. Pýlpıt kezinde ózdiginen paıda bolatyn aýyrsyný, sýyq pen ystyqqa reaksıa, atyp turatyn jáne túngi aýyrsyný paıda bolady. Perıodontıt kezinde negizgi sımptom – tistegende aýyrsyný.
Asqynýlardy boldyrmaý úshin stomatologqa únemi baryp, karıesti erte kezeńde emdeý kerek. Pasıentter kóbinese qorqynysh nemese qymbat bolýyna baılanysty emdeýdi keıinge qaldyrady, biraq zamanaýı stomatologıa emdeýdi is júzinde aýyrtpalyqsyz ótkizýge múmkindik beredi. Anestetıkter tistiń sezimtaldyǵyn tolyǵymen óshiredi, al durys jasalǵan anestezıa kezinde karıesti emdeý, tisti alý, ımplantasıalaý jáne protezdeý aýyrtpalyqsyz ótedi. Degenmen, sırek jaǵdaılarda (shamamen 5% pasıentterde) aýyrsynýdy basý jeke erekshelikterge, sezimtaldyqtyń joǵarylaýyna nemese tinderdiń qabynýyna baılanysty tıimdiligi tómen bolýy múmkin. Keıde psıhologıalyq faktor – aýyrsynýdy qatty kútý ról atqarady.
Kóptegen adamdar tistiń túnde qatty aýyratynyn baıqaıdy. Bul túngi ýaqytta kezbe júıke áseriniń kúsheıýimen baılanysty. Eger ótkir aýyrsyný keshke nemese túnde paıda bolsa, dáriger dozasyn asyrmaı, nusqaýlyq boıynsha aýyrsyný basatyn dári qabyldaýdy jáne múmkindiginshe tezirek stomatologqa jazylýdy usynady. Zamanaýı aýyrsyný basatyn dáriler pýlpıt kezinde jáne sozylmaly qabynýdyń asqynýynda aýyrsynýdy jaqsy basady, biraq ýaqytsha áser etedi. Aýyrsyný basylǵannan keıin bosańsýǵa bolmaıdy – dereý dárigerge jazylý kerek. Qabyldaý aldynda aýyrsyný basatyn dárini ishý usynylmaıdy: bul sımptomdardy báseńdetedi jáne dáriger qaı tistiń mazalaıtynyn anyqtaı almaýy múmkin.
Tis aýrýy shuǵyl medısınalyq kómek kórsetiletin jaǵdaılarǵa jatpaıdy. Jedel járdem shaqyrǵanda pasıentke stomatologıaǵa nemese aýrýhananyń jaq-bet bólimshesine habarlasýǵa keńes berýi yqtımal, biraq ómirge qaýip tóndiretin asqynýlar bolmasa, tipti ol jaqta da aýyrsyný basatyn dári qabyldap, ambýlatorıalyq emdelýge jazylýdy usynady.
Tis aýrýynyń negizgi aldyn alý — karıestiń asqynýyna jol bermeý. Dáriger kúnine eki ret tis tazalaýdy, aýyz qýysynyń gıgıenasyn muqıat saqtaýdy, ár alty aı saıyn profılaktıkalyq tekserýden ótýdi jáne aýyrsynýdy kútpeı, karıesti ýaqytyly emdeýdi usynady. Buǵan deıin «Kýrsıv» tátti taǵam tisterdiń buzylýynyń jalǵyz sebebi emes ekenin jazǵan: karıes ınfeksıalyq sıpatqa ıe jáne onyń silekeı arqyly berilýi múmkin.