Quqyq qorǵaý uıymdary men balalar qaıyrymdylyq qorlary Ulybrıtanıa úkimeti qoldanbaqshy bolǵan jasandy ıntellekt (JI) negizindegi jasty anyqtaý júıeleri balalardy qaýip-qaterge ushyratýy múmkin ekenin eskertedi. Bul júıelerdiń aqaýly jáne násildik beıimdiligi bar úlgileri qara násildi balalardyń eresekter qataryna qate tirkelýine sebep bolady, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Humans for Rights Network uıymynyń ókili Meddı Harrıs qaıyrymdylyq uıymy shekaradaǵy ımıgrasıalyq qyzmetkerlerdiń jas anyqtaýy kezinde balalardyń eresekter qataryna qate jiberilgen júzdegen jaǵdaıymen jumys istegenin aıtty. Helen Bamber Foundation uıymy mamyr aıynda 2025 jyly Ulybrıtanıaǵa kelgen 755 balanyń qate eresekter dep tanylǵanyn habarlady.
Harrıstiń pikirinshe, JI engizý — «arzan proses» jáne ol jaǵdaıdy jaqsartpaıdy. «Bul balalardy qorǵaý emes, bıliktiń qabyldaǵan sheshimderin nyǵaıtý», — dedi ol. Úkimet tipti eń úzdik júıelerde 30 aılyq qatelik shegi bolýy múmkin ekenin moıyndady.
Harrıs bul ásirese Sýdan men Somalı sıaqty elderden kelgen balalar úshin qaýipti, sebebi olar júıe tarapynan «eresektendirilgen» dep esepteıdi. «Bala eresek dep tanylǵan boıda, İİM eresekterge qoldanatyn ustaý jáne deportasıalaý sıaqty aýyr saldarǵa ushyraý qaýpi bar», — dep atap ótti ol. Erip júrgen eresegi joq balalar eresektermen birge ornalastyrylady, bul olardy zorlyq-zombylyq qaýpine ushyratady.
Mamyr aıynda úkimet Cognitec nemis fırmasy ázirlegen bet álpetin baǵalaý tehnologıasyn qoldanýǵa kelisimshartqa otyrdy. Lighthouse Reports maýsym aıyndaǵy tergeýi bul júıeniń Sýbsaharalyq Afrıka turǵyndaryna qatysty beıimdilik tanytatynyn jáne kámeletke tolmaǵandardyń jasyn úlkeıtip kórsetetinin anyqtady.
Ulybrıtanıalyq tehnıkalyq baqylaý uıymy Foxglove bul júıeler «násilshildik beıimdilikke» súıenetinin aıtyp, úkimetti eksperımentaldy tehnologıany synaý úshin balalardy paıdalanbaýǵa shaqyrdy. Bala bosqyndar konsorsıýmy tehnologıanyń qıyn saparlardan ótken balalardyń jasyn anyqtaý qabiletine kúmán keltirdi, óıtkeni jaraqattaný balanyń syrtqy kelbetin «qartaıtýy» múmkin.
İİM ókili jas anyqtaý shekara qaýipsizdigin saqtaýdyń mańyzdy quraly ekenin jáne olar ımıgranttardyń jasyn anyqtaý úshin JI tehnologıasyn zertteý júrgizip jatqanyn málimdedi. Alaıda, Migration and Tech Monitor uıymynyń negizin qalaýshy Petra Molnar bul Eýropadaǵy shekara saıasatyna tehnologıany engizýdiń sátsiz áreketteriniń kezektisi ekenin aıtty. Ol burynǵy JI negizindegi ótirikti anyqtaý júıeleri «jylan maıy» bolyp shyqqanyn jáne pılottyq jobalardan aspaǵanyn eske saldy.
Molnar bet álpetin baǵalaý tehnologıasyn otarshyldyq dáýirdegi ǵalymdardyń ártúrli etnostardy jikteý úshin bas súıekteri men pishinderin zertteýimen salystyrǵan. Ol bul júıeler de 19-ǵasyrdaǵy jalǵan ǵylym frenologıa sıaqty fızıkalyq erekshelikterge súıenetinin atap ótken. «Travma, jetkiliksiz tamaqtaný, sýsyzdaný, azaptaý – tipti sapardyń ózi bet pen denege áser etedi. Bul fızıkalyq belgiler boıynsha adamdardy jikteý – neofrenologıa. Mundaı jetilmegen quraldarǵa súıený sheshim emes», — dedi ol.