Jerdegi táýlik uzaqtyǵy ózgermeıtin sıaqty kórinedi: shyn máninde planetanyń aınalý jyldamdyǵy sál aýytqyp otyrady, sol sebepti kúnder keıde sál uzaryp, keıde sál qysqarady. ScienceDaily jazýynsha, Jer qoınaýynyń aınalý jyldamdyǵynyń ózgerýi táýlik uzaqtyǵyna áser etip, ony ár onjyldyqta birneshe mıllısekýndqa ózgertip otyrady, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Ǵalymdar planetanyń suıyq ıadrosy keıde jyldamdap, keıde baıaýlaıtynyn áldeqashan baıqaǵan. Qalyńdyǵy shamamen 3000 shaqyrym tasty qabyq — mantıa — buǵan kerisinshe áreket etip, planetanyń jalpy ımpúls momentin saqtaıdy.
Alberta ýnıversıtetiniń fızıkteri jańa zertteýde osy ózara árekettestiktiń mehanızmin túsindirdi. Qatty ishki ıadronyń aınalý jyldamdyǵynyń ózgerýi gravıtasıalyq moment týdyrady. İshki ıadro minsiz shar tárizdi bolmaǵandyqtan, onyń qozǵalysy mantıanyń birtekti emes massalaryna gravıtasıalyq áser etip, ony ıterip nemese tejep otyrady.
Bul kúshke ıadro men mantıa shekarasyndaǵy úıkelis pen elektromagnıttik kedergi qarsy turady. Dál osy prosesterdiń teńdigi kún uzaqtyǵynyń qanshalyqty ózgeretinin anyqtaıdy. Sonymen qatar jumys avtorlary ishki ıadro júktemeler áserinen pishinin ózgerte alatynyn, syrtqy kúshterge buryn oılaǵannan áldeqaıda serpindi jaýap beretinin anyqtady.