InfoHub Logo

Алматы қаласының Алмалы аудандық сотында бұрынғы вице-министрлер Ақмади Сарбасов пен Дәулет Арындықов, сондай-ақ Бірінші кредиттік бюроның басшысы Руслан Омаровқа қатысты қылмыстық іс бойынша кезекті сот отырысы өтті. Айыптаушы тарап оларды мемлекетке 2 миллиард теңгеден астам шығын келтірді және 75 мың доллар көлемінде пара берді деген айыптармен байланыстырады.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Іс бойынша 80 куәгер бар

Сот отырысы таңғы сағат 10:00-де басталуы тиіс болғанымен, тек екі сағаттан кейін басталды. Істі қарап жатқан судья Құралай Дарханова журналистерге сот залында фото- және бейне түсірілім жүргізуге рұқсат бермеді.

Айыпталушылар қатарында: Руслан Омаров – «Бірінші кредиттік бюро» ЖШС бас директоры; Ақмади Сарбасов – «Еңбек ресурстарын дамыту орталығы» АҚ басшысы, бұрын еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі қызметін атқарған; Дәулет Арындықов – «Еңбек ресурстарын дамыту орталығы» АҚ бұрынғы басшысы, денсаулық сақтау және әлеуметтік даму вице-министрі қызметін атқарған.

Екі миллиардқа жуық шығын

Тергеу мәліметтері бойынша, күдіктілердің тұрғылықты жерлері тінту кезінде 370 мың доллар және 4,5 миллион теңге тәркіленген.

Тергеушілердің нұсқасы бойынша, азаматтардың табыстары туралы мәліметтерді банктерге ұсынатын мемлекеттік «Еңбек ресурстарын дамыту орталығы» (ЕРДО) арқылы «Бірінші кредиттік бюро» (БКБ) нарықтағы негізгі бәсекелес алдында заңсыз артықшылық алған. Мемлекетке келтірілген шығын көлемі шамамен 2 миллиард теңгеге бағаланған. Бұған қоса, айыпталушыларға бәсекелестің қызметін шектеу және 75 мың доллар пара беру үшін зиянды бағдарламалық кодты пайдаланды деген айып тағылуда.

Екі миллиардқа бағаланған бес пайыз

Айыптаудың негізі – ЕРДО мен БКБ арасындағы келісімшарт. Біріншісі – азаматтардың табыстары туралы деректердің жалғыз операторы болып саналады. Бұл мәліметтерді банктер несие берген кезде пайдаланады, ал кредиттік бюролар оларды тек ЕРДО арқылы ғана ала алады.

Айыптау актісінде 2020 жылдың желтоқсанында орталықтың сол кездегі басшысы Дәулет Арындықов пен БКБ басшысы Руслан Омаровтың қосымша келісімге қол қойғаны көрсетілген. Бұл құжат тараптар арасындағы табысты бөлуді өзгерткен. Бұрын БКБ әр сұраныс құнының 30%-ын алса, келісімге қол қойылғаннан кейін оның үлесі 35%-ға дейін өскен. Ал ЕРДО үлесі тиісінше 70%-дан 65%-ға дейін қысқарған.

Тергеу бұл қосымша бес пайыздың жеке компанияға нарықта артықшылық бергенін есептейді.

«Омаров бұл артықшылықтың БКБ үшін тең емес және дискриминациялық бәсекелестік жағдайларын тудыратынын, клиенттерді тартуға бағытталған белсенді тариф саясатын жүргізуге мүмкіндік беретінін, сондай-ақ компанияның табысын арттырып, құрылтайшылар алдындағы іскерлік беделін нығайтатынын түсінді», – деп айыптау актісін оқып берді прокурор.

Тергеу деректері бойынша, 2021 жылдың қаңтарынан 2025 жылдың сәуіріне дейін мемлекет 1,95 млрд теңге табыс таппаған.

Бір бағдарламалық код бәсекелесті қалай жояды?

Сарбасовтың қорғаушысы Нариман Кервенов айыптаудың негізгі эпизодтары бойынша өз ұстанымын баяндады. Оның айтуынша, 2022 жылы ЕРДО ішіне БКБ-ның негізгі бәсекелесі – Мемлекеттік кредиттік бюроның сұраныстарын өңдеуді жасанды түрде баяулататын тетік енгізілген.

Іс материалдарында бұл үшін бағдарламалық кодқа енгізілген Thread.sleep функциясы қолданылғаны айтылады.

«Шартты кідірту тек Мемлекеттік кредиттік бюроның сұраныстары үшін белсендіріледі және олардың басымдылығын әдейі төмендетуге бағытталған», – деп қорытындылады сарапшылар.

Нәтижесінде, Мемлекеттік кредиттік бюроның сұраныстары бір-үш секунд ішінде өңделсе, Бірінші кредиттік бюроның өтініштері шамамен 0,3 секундта өңделген. Осының салдарынан клиенттік сұраныстардың бір бөлігі БКБ-ға ауысып, оның табысын арттырған. Осылайша, компания заңсыз артықшылық алған.

Адвокаттың айтуынша, іс материалдарында азаматтардың несие тарихын алу үшін банктердің екінші деңгейлі сұраныстары туралы айтылады.

«Банктердің екінші деңгейлі мекемелері несие берген кезде және басқа жағдайларда азаматтың несие тарихын, яғни оның несиелік міндеттемелері туралы мәліметтерді алу үшін сұраныс жіберетіні туралы сөз болып отыр. Тергеу нұсқасы бойынша, аталған зиянды бағдарлама дәл Мемлекеттік кредиттік бюроға қарсы бағытталып, сұраныстарды өңдеуді баяулату арқылы оның табысын азайту үшін қолданылған», – деді қорғаушы.

Оның айтуынша, Ақмади Сарбасовтың бұл бағдарламаға еш қатысы жоқ.

«Менің қорғалушым тек 2025 жылы жұмысқа орналасты. Ол неге бұл іске тартылғаны әлі күнге дейін түсініксіз. Іс бойынша ондаған куәгер бар, көптеген экономикалық сараптамалар жүргізілді. Сот отырысының қорытындысы бойынша оның кінәсі дәлелденбегені және дәлелденуі мүмкін емес екені анықталады деп есептеймін», – деді адвокат Кервенов.

Бұдан кейін қорғаушы пара алды деген айыпты істің негізгі даулы мәселелерінің бірі деп атады.

Оның айтуынша, қылмыстық іс материалдарында Арындықовты, Омаровты және Сарбасовты ұстаудың бейнежазбасы бар. Алайда, бұл жазба қорғаушының пікірінше, айыптау актісінде баяндалған жағдайларға сәйкес келмейді.

«Құқықтық сараптамада Сарбасовтың жеке өзі 75 мың доллар пара алғаны көрсетілген. Алайда, тергеу барысында оның жанынан мұндай сома табылмағаны және тәркіленбегені анықталды. Бұл ақша мүлдем басқа адамнан тәркіленген. Неліктен дәл осы әрекет Сарбасовқа тағылып отырғаны белгісіз», – деп атап өтті қорғаушы.

Адвокаттың пікірінше, міне сондықтан да бейнежазба мен айыптау нұсқасы арасында елеулі қайшылықтар бар.

Қорғаушы сондай-ақ, сотқа дейінгі тергеу сатысында қорғаушы тарапының саналы түрде жауап беруден бас тартқанын хабарлады.

«Куәгерлердің көптігі мен жүргізіліп жатқан сараптамаларға байланысты біз қорғалушымыздың жағдайын қиындатпау үшін жауап беруден бас тарттық. Енді, сот отырысы барысында міндетті түрде жауап береміз. Бірақ бұл барлық куәгерлерді тыңдап, қылмыстық іс материалдарын толық зерттеп, барлық сараптамаларды қарағаннан кейін болады», – деді Нариман Кервенов.

Оның айтуынша, Ақмади Сарбасов өзіне тағылған айыптарды толығымен жоққа шығарады. Әсіресе, қорғалушы жұмысқа жаңа келгенін, ал іс материалдарында айтылатын оқиғалар 2019 жылға жататынын атап өтті.

Қылмыстық іс бойынша сот тергеуі жалғасуда. Алдағы отырыстарда ондаған куәні тыңдап, жүргізілген сараптамалардың нәтижелерін зерделеу жоспарлануда.