InfoHub Logo

Қазақстанда мемлекеттік қызмет туралы жаңа заң жобасы әзірленді. Бүгін, 18 наурызда Мәжіліс депутаттары оны бірінші оқылымда қарастырып жатыр. Құжатта жалақыны қаншалықты жиі көтеру, «сауықтыру» ақшасын төлеу және оған қаражатты қайдан алу мәселелері нақты көрсетілген.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жалақы мен қаражат көздері

Мемлекеттік қызметкерлердің жалақысына арналған қаражат негізінен мемлекеттік бюджеттен алынады. Ұлттық банк сияқты кейбір органдар үшін төлемдер өз қаражаттары есебінен жүргізілуі мүмкін. Сондай-ақ, заңда Арнайы мемлекеттік қордан қаражат пайдалануға рұқсат етіледі. Бұл қорға заңсыз шығарылған активтерді қайтару арқылы түскен қаражаттар жинақталады.

Анықтама: Арнайы мемлекеттік қор – бұл мемлекеттік шот, оған заңсыз алынған немесе шығарылған активтерден елге қайтарылған ақша түседі. Бұл қаражаттар кейін мемлекет мүддесіне – әдетте әлеуметтік бағдарламаларға немесе экономиканы дамытуға жұмсалады.

Жалақыны көтеру мәселесі

Мемлекеттік қызметкерлердің жалақысы атқаратын жұмысына, міндеттері мен нәтижелеріне байланысты болады. Яғни, жұмыс жүктемесі мен тиімділік артқан сайын, еңбекақы да өседі.

Сонымен қатар, жалақылар инфляцияны ескере отырып, үнемі қайта қаралуға тиіс – үш жылда кем дегенде бір рет. Жалақы мөлшеріне қызметкердің еңбек өтілі де әсер етеді. Оған мемлекеттік қызметтегі барлық уақыт, кейбір жағдайларда басқа да тәжірибелер есептеледі. Өтіл неғұрлым көп болса, жалақы да соғұрлым жоғары болуы мүмкін.

«25 жылдан кем емес еңбек өтілі бар мемлекеттік қызметкерлер үшін зейнетке шыққан кезде 4 лауазымдық жалақы мөлшерінде төлем қарастырылған. Бұл шара әділдікті қамтамасыз етуге және мемлекетке сіңірген көп жылғы қызметі үшін құрмет көрсетуге бағытталған», – деп атап өтті Мемлекеттік қызмет істері агенттігі.

Ақшаны қайтару себептері

Мемлекеттік қызметкерлердің жалақысынан ұстанымдар жасалуы мүмкін. Мысалы, қызметкер:

Егер мемлекеттік қызметкер оқуды аяқтамаса, оның жалақысынан ақша ұсталуы мүмкін.

Маңызды: Бірнеше ұстаным болған жағдайда да, ай сайын жалақының 50 пайызынан артық ақша алынбайды.

Заңда, егер адам мемлекеттік қызметке уақытша қабылданса (мысалы, тексеруден өткенше немесе бос орын болғанша), оған сол лауазымға белгіленген ең төменгі жалақы төленетіні нақтыланады.

Отпускілер қалай болады?

Мемлекеттік қызметкерлерге жылына кемінде 30 күнтізбелік күн ақылы отпуск беріледі. Отпускпен бірге олар «сауықтыру» ақшасын алады – бұл екі жалақыға тең. Бұл ақша жылына бір рет беріледі, тіпті отпуск бөліп алынса да.

Сондай-ақ, еңбек өтілі ұзақ болған сайын отпуск ұзақтығы артады. Мысалы, 10 жылдан кейін 3 күн, 15 жылдан кейін – 5 күн, ал 20 жылдан кейін – 10 қосымша күн беріледі. Спортқа қатысу және салауатты өмір салтын ұстану үшін тағы 3 күн қосылуы мүмкін.

Әдетте отпуск кесте бойынша алынады, бірақ оны бөлуге болады. Бастысы – енді отпускінің бір бөлігі кемінде екі апта болуы керек. Егер отпуск уақытында пайдаланылмаса, оның бір бөлігі келесі жылға ауыстырылуы мүмкін, бірақ 30 күннен аспайды.

Отпуск және «сауықтыру» ақшасы демалыс басталғанға дейін кемінде 3 күн бұрын төленуі тиіс.

Анықтама: Кейбір жағдайларда қосымша қысқа отпуск алуға болады – 10 күнге дейін. Мысалы, үйлену тойы, бала туу немесе жақын адамның қайтыс болуына байланысты.

Сондай-ақ, оқу отпускілері бар: егер біліктілікті арттыруға жіберілсе – жалақы сақталады, ал егер арнайы бағдарламалар бойынша оқыса (мысалы, шетелде) – ақысыз отпуск берілуі мүмкін.

Қызметкерді қажет болған жағдайда отпускісінен шақырып алуға болады – кейде оның келісімінсіз де, мысалы, ТЖ, апаттар немесе шұғыл жұмыстар кезінде. Пайдаланылмаған күндер кейін беріледі немесе ақшалай өтеледі.

Егер адам жұмыстан шығып, отпускісін ала алмаса, ереже бойынша, пайдаланылмаған барлық күндері үшін өтемақы төленеді.

Естеріңізге сала кетейік, Қазақстанда министрлердің, депутаттар мен әкімдердің жалақысын көтеруге бес жылдық мораторий әрекет етеді.

Жақында Қазақстанда мемлекеттік қызметке түсу үшін жаңа талап енгізіледі. Кандидаттар жасанды интеллект саласында базалық білімге ие болуы керек. Бұл болашақта ЖИ-ді түсінбей мемлекеттік қызметке орналасу мүмкін болмайтынын білдіреді.

Сондай-ақ оқыңыз: «Неге мемлекеттік қызметкерлер таусылады: мазасыздық, мағына жоғалту және жүйе қысымы»