InfoHub Logo

Бірнеше халықаралық адам құқықтарын қорғау ұйымы Орталық Азия елдерінің билігіне үндеу тастап, азаматтық қоғамның жұмысына кедергі келтіріп, ақпаратқа қолжетімділікті шектеп жатқанына алаңдаушылық білдірді. Олар билікті азаматтық бостандықты қамтамасыз етуге шақырды.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Азаматтық кеңістікті қысқартуға алаңдаушылық

Халықаралық адам құқықтарын қорғау және заңдылықты сақтау жөніндегі серіктестік (IPHR), Қазақстандық халықаралық адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросы (ҚХАҚБ), Орталық Азиядағы адам құқықтары жөніндегі қауымдастық (АҚҚА) және Түркіменстанның адам құқықтары жөніндегі бастамасы (ТАҚБ) бірлескен мәлімдеме жасады. Олар Орталық Азия елдерінде ой еркіндігін басу, азаматтық кеңістікті тарылту және цифрлық салада ақпаратқа қолжетімділікті қиындату үшін шаралардың күшейтіліп жатқанына қатты алаңдаушылық білдірді.

«Біз Орталық Азия елдерінің үкіметтерін адамгершілік өлшемдер аясындағы міндеттемелерін орындауға, онлайн пікір білдіруге қарсы заңдарды асыра пайдалануды тоқтатуға, азаматтық қоғам өкілдерін қудалау мен қорқытуды доғаруға және цифрлық кеңістіктің ашық, қауіпсіз әрі қолжетімді болуын қамтамасыз етуге шақырамыз. Журналистерді, блогерлерді және құқық қорғаушыларды онлайн қызметтері үшін қудалаудан қорғауға нақты қадамдар жасау қажет», - делінген құқық қорғау ұйымдарының мәлімдемесінде.

Цифрлық кеңістікке қысым

Құқық қорғаушылардың пікірінше, техникалық шектеулер жағдайды одан әрі ушықтырады. Кибершабуылдар, сайттарды бұғаттау және интернетті өшіру азаматтық қоғам мен тәуелсіз БАҚ-тың жұмысына кедергі келтіреді.

«Әлеуметтік желілердегі контентке шағымдану тетіктерін асыра пайдалану өте алаңдаушылық тудыратын құбылыс болып отыр. Үйлесімді және негізсіз шағымдар арқылы тәуелсіз аккаунттарды уақытша тоқтатуға немесе жоюға әкеледі. Қазақстанда соңғы айларда БАҚ, ұйымдар, журналистер мен блогерлер көбірек шағымдардан кейін аккаунттарының немесе контенттерінің бұғатталғаны немесе жойылғаны туралы хабарлайды», - делінген мәлімдемеде.

Қазақстандық журналистерге қатысты істер

Халықаралық ұйымдар мәлімдемесінде Қазақстанның бірқатар журналистеріне қатысты қылмыстық істерге де тоқталды. Олардың қатарында «ҚазТАГ» бас редакторы Әмір Қасенов, Orda.kz бас редакторы Гүльнара Бажкенова, журналист Ботагөз Омарова бар. Бұл тұлғалар «жалған» ақпарат таратты деген айыппен үй қамағына алынған. Сондай-ақ, журналист Лукпан Ахмедьяровқа қатысты қылмыстық тергеу де айтылды.

Құқық қорғаушылар Орталық Азия елдерінің үкіметтерін цифрлық құралдар мен заңнаманы асыра пайдалануды тоқтату үшін нақты қадамдар жасауға, ал ЕҚЫҰ-ға мүше басқа мемлекеттерді бұл күш-жігерді белсенді қолдауға шақырады.

Сонымен қатар, құқық қорғаушылардың айтуынша, әлеуметтік желі платформалары өздерінің модерация саясаттары мен бизнес шешімдері заңды пікір білдіруді немесе ақпаратқа қолжетімділікті басуға ықпал етпейтініне кепілдік беруі тиіс.

МППЧ, ҚХАҚБ, АҚҚА және ТАҚБ өз мәлімдемесінде Орталық Азия елдерінің үкіметтерін мынадай шараларды қабылдауға шақырады: онлайн пікір білдіргені үшін қылмыстық жауапкершіліктен бас тарту және жалған ақпарат тарату, жала жабу сияқты анық емес құқық бұзушылықтарды толықтай криминализациядан шығару; онлайн контентке кез келген шектеулер, соның ішінде сайттарды бұғаттау және платформаларды жабу заңды, қажетті, пропорционалды және тәуелсіз сот бақылауына жататынына кепілдік беру; интернетті өшіруден бас тарту және интернетке үзіліссіз қолжетімділікті қамтамасыз ету, соның ішінде қоғамдық жиындар мен дағдарыс жағдайларында; тәуелсіз БАҚ пен азаматтық қоғам өкілдеріне бағытталған кибершабуылдар мен цифрлық араласудың басқа да формаларын тергеп, алдын алу.

Сондай-ақ, құқық қорғаушылар контентті модерациялау және аккаунттарды жою туралы шешімдер адам құқықтарының халықаралық стандарттарына негізделуіне және мемлекеттік шенеуніктерді немесе саясатты сынайтын заңды пікір білдіруді шектеуге бағытталған үйлесімді шағымдар немесе үкіметтердің тікелей сұраныстары бойынша әрекеттерден бас тартуға шақырады.

Шағымдану және хабарлау тетіктерін асыра пайдаланудан қорғауды күшейтуді сұрайды.