InfoHub Logo

Қазақстанда тұтынушылық несиелер мен бөліп төлеуге қатысты жаңа шектеулер енгізілуі мүмкін. Бұл туралы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (ҚНРДА) басшысы Мәдина Абылкасымова мәлімдеді.

Бұл шаралар халықтың несиелену деңгейінің өсуіне байланысты қабылданып отыр. Агенттік қарыз алушының жалпы берешегінің мөлшерін оның жылдық табысына шаққандағы коэффициентін белгілеуді қарастыруда. Сондай-ақ, ипотека, автонесиелер және кепілсіз тұтынушылық несиелер бойынша да жеке шектеулер қойылады.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің басшысы Мәдина Абылкасымованың айтуынша, қарыз алушының табысын бағалау кезінде әртүрлі дереккөздер қолданылады, бірақ кейбір жағдайларда бұл ақпараттар толықтай сенімді бола бермейді. Осыған байланысты, агенттік қаржы ұйымдарының скорингтік модельдеріне және ресми расталатын табыс түрлеріне қойылатын талаптарды қатайтуды жоспарлап отыр. Бұл өзгерістер 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енеді деп күтілуде.

Бөліп төлеу нарығына қатысты да заңнамалық түзетулер әзірленбек. Маркетплейстер сияқты қаржылық ұйымдар емес, басқа да компаниялар ұсынатын бөліп төлеу өнімдерінің несиелік сипаты бар екендігі ескеріліп, оларды реттеу қолға алынады.

Агенттік басшысы қазақстандықтардың тұтынушылық несиелер бойынша ала алатын жалпы қарыз сомасына белгілі бір лимит қою жоспарланып отырғанын растады. Бұл қарыз алушының ие бола алатын ең жоғары берешегінің номиналдық мөлшерін анықтайды.

Бұған дейін 2025 жылы қабылданған кейбір шаралардың нәтижесінде тұтынушылық несиелендірудің өсу қарқыны бәсеңдегені атап өтілді. Бұрын жылына орта есеппен 30 пайызға өскен нарық енді баяулаған. Сонымен қатар, 5 жылдан астам мерзімге берілетін несиелерге тыйым салынды. Бір күннен астам мерзімде берешегі бар тұлғаларға МҚҰ-лар жаңа несие бермейді, ал банктер үшін 30 күннен астам мерзімдегі берешекке тыйым қолданылады. Бұл шаралар ескі қарыздарды жабу үшін жаңа несие алуды (кредиттік шопинг) болдырмауға бағытталған.

Сонымен қатар, банктер үшін жеке дефолт-рейттер енгізілді. Бұл көрсеткіштің жоғары болуы банктердің қарыз алушылардың қаржылық жағдайын дұрыс бағаламағанын көрсетеді.

Бұған дейін 2025 жылдың желтоқсанында ипотекалық несиелеу жүйесін реформалау жоспарланғаны туралы айтылған болатын. Жаңа ережелер бойынша, бастапқы жарнаның мөлшеріне байланысты ипотека мөлшерлемесі өзгеретін болады. Жоғары табысты азаматтарға нарықтық мөлшерлемемен ипотека беріліп, ал табысы төмен азаматтар үшін «Отбасы банк» арқылы бағдарламалар ұсынылмақ.