InfoHub Logo

Қытайдың жаңа талаптары қазақстандық агроэкспортқа елеулі соққы болып тиді. Енді қазақстандық компаниялар Ресей астығынан өндірілген ұнды Қытайға экспорттай алмайды. Бұл шектеулер салдарынан көптеген кәсіпорындардың өнімдері қоймада немесе вагондарда қалып қойды.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ұн экспортына қойылған жаңа кедергілер

Қытай билігі экспорт ережелерін күрт өзгертті. Бұл өзгерістер қазақстандық кәсіпкерлерге, әсіресе, бұған дейін қытай нарығына белсенді түрде өнім жеткізіп келгендерге үлкен материалдық шығын әкелді. Жаңа талаптар бойынша, кормовой ұнның құрамында ресейлік астық болуына толық тыйым салынды. Сонымен қатар, ұнға қосымша шикізаттарды, мысалы, майлы дақылдардың шроты немесе мелі, қосуға болмайды. Бұл өндірушілердің технологиялық икемділігін шектеп, әкімшілік бақылауды күшейтті.

Экспорттық код алудағы қиындықтар

Ең ауыр соққы логистикалық тізбекке тиді. Қытай талап еткендей, кормовой ұнның жеткізушісі тікелей өндіруші компания болуы керек. Бұл шешім делдалдарды, саудагерлерді тізбектен шығарып, жауапкершілікті тікелей өндірушіге жүктейді. Қытай мұны «қадағалау және ашықтық» деп атаса, қазақстандықтар мұны бизнес пен экспорттық белсенділіктің маңызды бөлігін құрайтын кәсіпкерлік саласының жойылуы деп санайды.

Жаңа талаптарға сәйкес келмейтіндерді анықтау үшін Қытай кедендік басқармасы арнайы код беруді міндеттеді. Алайда, бұл «алтын кілтті» тек 27 ұн өндіруші компания ғана уақытында ала алды. Қалған кәсіпкерлердің өнімдері қоймаларда немесе жөнелтуге дайын вагондарда қалып қойды. Көктемгі ыстық ауа райы кормовой ұнды ұзақ сақтауға жатпайды, бұл өнімнің сапасын тез бұзады. Нәтижесінде, тек ағымдағы жеткізілімдер ғана емес, көптеген ұн өндіру кәсіпорындарының тұрақтылығы да қауіп астында қалды.

Мемлекеттік шаралар мен алдағы жоспарлар

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі нарық қатысушыларымен кездесу өткізіп, шешім іздестіруге кірісті. Министрлік Қытайға тағы 39 кормовой ұн өндіруші компанияның тізімін жолдап, оны қарауды жеделдетуді сұрады. Сондай-ақ, алғашқы екі тізімге кірмегендер үшін үшінші тізім жасақталуда. Бұрын Қытайға өнім жеткізіп келген делдалдар үшін де жеке тізім дайындалуда, бірақ бұл үшін қытай тарапын делдалдарды жібермеу туралы ұстанымын қайта қарауға көндіру қажет болады.

Әзірге, тек код алған 27 компания ғана Қытайға кормовой ұн тиеу жоспарына енгізілді. Бұған дейін Қазақстанның Астық одағы 2026 жылға арналған кормовой ұн экспортының көлемін шамамен 3 млн тоннаға жуық деп болжаған еді, бұл 2025 жылғы көрсеткіштен екі есе көп. Бұл болжам әзірге тек келіссөздердің сәтті өтуіне деген үмітті білдіреді.

Биоқауіпсіздік және сауда саясаты

Қытайдың Ресей астығын кормовой ұн өндірісінде пайдалануға тыйым салғаны туралы бұған дейін де хабарланған болатын. Бұл жағдайдың тамыры биоқауіпсіздік мәселелеріне де байланысты. Ресейдегі мал басындағы індеттерден кейін Қытайдың шекаралас аймақтарында да мал ауруларының тіркелуі байқалды. Қытай мамандары бұрын кездеспеген штаммның анықталғанын айтып, вакциналардың тиімсіздігін алға тартты. Бұл жағдай Қытайдың шекара маңындағы қауіпсіздікті күшейтуіне себеп болды.

Қытай тарапы Ресей астығының қазақстандық ұнға заңсыз жолдармен өтіп кетуі мүмкін деген күдікке ие болды. Бұл күдіктер Қытайдың экспорттық талаптарын күшейтуіне негіз болды. Қазақстандық мамандар Ресейдегі мал ауруларына қатысты ресми диагноздарға сенбей, ящурдың болуы мүмкін екенін айтуда. Бұл жағдай екі ел арасындағы ветеринарлық бақылаудың өзектілігін арттырады.

Бұған дейін де Қытайға кормовой ұн тиелген теміржол эшелондарының кері қайтарылғаны туралы ақпараттар болған. Қытай кедені ұнның стандарттарға сәйкес келмейтінін алға тартқан. Осылайша, санитарлық қауіпсіздік пен жеткізілімдердің ашықтығы желеуімен нарықта құрылымдық қайта құру жүруде.

Экспорттың өсуі және экономикалық саясат

Сарапшылардың пікірінше, Қытайдың кормовой ұн импортын шектеуінің негізгі себебі – Қазақстаннан келетін өнім көлемінің тым артып кетуі. Қазақстандық арзан кормовой ұн Қытайдың ішкі нарығына әсер етіп, жергілікті өндірушілерге қысым көрсетуі мүмкін. Бұл жағдай Қытай үкіметінің өз фермерлерін қолдау саясатына қайшы келеді.

Қазақстанда кормовой ұн өндірісінің қарқынды өсуі соңғы екі жылда басталды. Бұл ішкі бағаны тұрақтандырудың бір құралы болды. Қытайға кормовой ұн жеткізу кезінде кедендік баж салығы алынбаса, ал азық-түлік ұнына жоғары тариф қолданылады. 2024 жылғы жоғары өнім бұл саланы одан әрі дамытуға мүмкіндік берді. Дегенмен, Қытайдың жаңа талаптары бұл саланың дамуына тосқауыл қойды.

Бұрын қазақстандық өндірушілер мен саудагерлер Қытайдың сертификация органдарынан бөлек кодтар алса, енді кормовой ұнға бірыңғай код енгізілді. Бұл жағдай жеткізілімдердің күрт тоқтап қалуына себеп болды. Кейбір компаниялар бұрын код алу үшін бір жарым жылдай уақыт жұмсаған. Жаңа кодты алу процесінің өзі де көптеген кәсіпорындарды қиындыққа душар етті.

Бұл жаңа талаптар НДС-ті қайтару мәселесін де қозғайды. Егер өндірушілер өздері экспорттауға мәжбүр болса, НДС-ті қайтара алмайды. Бұл өз кезегінде Қытайдағы қазақстандық кормовой ұнның бағасының өсуіне әкелуі мүмкін.

Сонымен қатар, Қытайдың Қазақстандағы ұн өндірісін өз бақылауындағы компаниялар арқылы жүзеге асыруға мүдделі болуы мүмкін деген де болжамдар бар. Бұл жағдай Қазақстанның астық өңдеу саласының біртіндеп қытайлық бизнеске өтуіне алып келуі ықтимал.