InfoHub Logo

Шығыс Қазақстан облысында алтын өндіруге қатысты даулар мен заңсыздықтар жиілеп кетті. ТОО «SOK Gold» компаниясының рұқсатсыз алтын барлау жұмыстарын жүргізгені туралы ақпарат жаздың жартысында елді шулатты. Ал күзде Ұлан ауданында заңсыз алтын өндіру тоқтатылып, 300 миллион теңгеге жуық шығын келтірген «EastGoldStone» ЖШС-ның топ-менеджері ұсталды.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

«Алтын» даулары мен әкімдіктің қамқорлығы

Жергілікті тұрғындардың наразылығын тудырған тағы бір компания – «ГОК Манка». Бұл компанияның да алтын барлау және өндіру жұмыстары облыста жүргізіліп жатыр. Бұрынғы әкім Даниал Ахметовтің кезінде бұл компания әкімдіктің «қолдауында» болған деседі. Мысалы, 2022 жылдың желтоқсанында Күршім ауданындағы «Оңтүстік Алтай» мемлекеттік табиғи қорығының аумағы 1 354 гектарға қысқартылды. Бұл шешімді Смаилов басқарған үкімет қабылдаған.

Лицензия көп, салық аз

«ГОК Манка» ЖШС 2020 жылы құрылған. Компания директоры – Бабий Александр Анатольевич. Kompra сайтының мәліметінше, компания бюджетке барлығы 47 миллион теңгедей салық төлеген. Бұл сома, әсіресе, компанияның 24 лицензияға ие екенін ескерсек, күмән тудырады. Оның ішінде барлау, өндіру және экологиялық рұқсаттар бар.

Сотқа берілген екі істің бірінде мамандандырылған техника жеткізуші «TiRex» ЖШС-мен дауласу болған.

Компанияның негізгі қызметі – «Асыл (бағалы) металдар өндіру». Офисі Марқакөл ауылында, Момышұлы көшесі, 1-үй мекенжайында орналасқан. Қызығы, бұл ғимаратта «Теректі» КМК және «ГРК Манка» ЖШС-ы да жұмыс істейді.

«Алтынның» артында кім тұр?

«ГОК Манка» ЖШС-ның құрылтайшысы – Астанадағы Қонаев көшесі, 12/1 мекенжайында тіркелген «Altyn Tau Ltd» жеке компаниясы. Оны Кошанов Б.М. басқарады. Бұл кәсіпорынның 2021 жылдан бері бюджетке төлеген салық сомасы бар болғаны 3 349 803,54 теңге. Бұл да салық берешегі бар екенін көрсетеді.

Өз кезегінде, «Altyn Tau Ltd» компаниясының иесі – Түркияның танымал конгломераты «Yildirim International Investment Holding B.V.».

Бұл холдингті Түркияда Роберт Йылдырымның отбасы басқарады. Олар металлургия, тау-кен өндіру, порттарды басқару, көмір және кокс өнеркәсібі, тыңайтқыштар мен химиялық заттар өндіру, энергетика және теңіз тасымалы салаларындағы ірі ойыншы ретінде белгілі.

Қазақстанда бұл холдингтің «Восход-Oriel» тау-кен компаниясы, «ИстКазАллойз», «Qazaq Soda» және «New Star» сияқты бірнеше жобасы бар. Барлық компаниялар Астанадағы Қонаев көшесі, 12/1 мекенжайындағы «Аманат» партиясы ғимаратында орналасқан.

Роберт Юксель Йылдырым туралы интернетте көптеген ақпарат бар. Ол бұрынғы «Еуразиялық үштік» олигархы Александр Машкевичтің жақын досы болған. Қазақстан мен Ресейге жиі келіп тұрған ол, Украинада соғыс басталғаннан кейін сапарларын тоқтатқан. Түркияның ең бай адамдарының қатарына кіреді, құны 50 миллион АҚШ долларынан асатын «Sarastar» яхтасының иесі.

Ескінің жаңарған түрі

Дереккөздердің хабарлауынша, Роберт Юксель Йылдырым «Ескі Қазақстан» элитасы арасында беделді тұлға. Қаңтар оқиғаларына дейін ол Қазақстанда белсенді жұмыс істеп, бірнеше рет Нұрсұлтан Назарбаевтың қабылдауында болған.

Сондай-ақ, Йылдырым «Самұрық-Қазына» қорының бұрынғы басшылығымен кездесіп, Қазақстанның бірқатар кен орындары мен кәсіпорындарын сатып алу мүмкіндіктерін талқылаған.

Жоспарлар зор болған

Холдингтің «Восход-Oriel» (Ақтөбе облысы) және «Qazaq Soda» (Жамбыл облысы) жобалары әлі де жалғасып жатыр. Алайда, «Восход-Oriel» компаниясы хром өндірісін азайтып, экологиялық заңнаманы бұзғаны үшін тексерулерге жиі ұшырап, қаржыландыру мәселелеріне тап болып, ЕБРР-ге үлкен қарыз болып отыр. Ақтөбе облысының халқы түріктер уәде еткен әлеуметтік жауапкершілікті әлі көрген жоқ.

Ал Жамбыл облысындағы кальцийлендірілген сода зауытының құрылысы 2021 жылдан бері аяқталмай келеді. Зауытты пайдалануға беру мерзімі үнемі кейінге шегеріліп отыр.

Қорытынды

Қазақстанға тән модель көрінеді: кен орындары кездейсоқ пайда болмаған, бұрыннан таныс, сенімді және ескі Қазақстан заманынан бері қолдау тапқан компанияларға беріледі. Алайда, танымал инвестордың нәтижелері, жұмсақ айтқанда, аса жоғары емес. Технологияда да, тиімділікте де, қоғамдық есептілікте де жетістік жоқ. Ал қызығушылық аясы ойлағаннан кеңірек: бүгін – алтын мен хром, ертең не болар екен?