جەتپىس جىلدان استام ۋاقىت بويى البەرتا تۇرعىندارى انتاركتيدامەن جانە اركتيكانىڭ جوعارعى ەندىكتەرىمەن ءبىر نارسەنى ءبولىسىپ كەلەدى: بۇل ايماقتاردىڭ بارلىعى رەسمي تۇردە ەگەۋقۇيرىقتاردان تازا سانالادى. الايدا بەيسەنبىدە كانادا پروۆينسياسىنىڭ كەمىرگىشتەرگە قارسى توسقاۋىل رەتىندەگى بەدەلىنە نۇقسان كەلدى: بوۋدەن قالاسى ءولى ەگەۋقۇيرىق تابىلعانىن جاريالاپ، پروۆينسيانىڭ «ەگەۋقۇيرىق ءپاترۋلىن» تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە شاقىردى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
«ەگەۋقۇيرىقتىڭ قيىن نەمەسە ەگەۋقۇيرىقتىڭ قانداي دا ءبىر بەلگىسىن بايقاساڭىز، ولار تەكسەرۋ جۇرگىزە الۋى ءۇشىن البەرتانىڭ ەگەۋقۇيرىق پاترۋلىنە حابارلاسىڭىز»، — دەلىنگەن قالا اكىمدىگىنىڭ مالىمدەمەسىندە. «قىراعى بولىڭىز جانە كورگەن جەرىڭىزدىڭ ءبارىن حابارلاڭىز». بوۋدەن شەنەۋنىكتەرى ەگەۋقۇيرىقتىڭ قالانىڭ قاي جەرىنەن تابىلعانىن ايتقان جوق.
الايدا جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى ءىرى قالالاردا ەگەۋقۇيرىقتاردىڭ سانى كۇرت ءوستى. سوڭعى ونجىلدىقتا زەرتتەۋشىلەر تۇرعىنداردىڭ حابارلامالارى مەن تارالۋ تۋرالى ەسەپتەرىن تالداعاندا، ۆاشينگتوندا ەگەۋقۇيرىقتار 390%-عا، سان-فرانسيسكودا 300%-عا، نيۋ-يوركتە 162%-عا كوبەيگەنى انىقتالدى. كانادانىڭ ەڭ ۇلكەن قالاسى تورونتو «ەگەۋقۇيرىقتاردىڭ ناعىز داۋىلىنا» تاپ بولىپ، سوڭعى 10 جىلدا ولاردىڭ سانى 186%-عا ارتتى.
الەمنىڭ قۋلىققا بەيىم، بەيىمدەلگىش قالالىق سۇتقورەكتىلەر باسىپ كەتكەن باسقا ايماقتارىنان وزگەشە، البەرتا ەگەۋقۇيرىقتاردىڭ كىرۋىنە بەلسەندى تۇردە قارسى كۇرەستى.
«البەرتالىقتار 1950 جىلى ەگەۋقۇيرىقتاردى باقىلاۋ باعدارلاماسى قۇرىلعاننان بەرى ەگەۋقۇيرىقتار ءقاۋپىنسىز ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى»، — دەلىنگەن پروۆينسيانىڭ ەگەۋقۇيرىقتار تۋرالى نۇسقاۋلىعىندا.
وندا پروۆينسيانىڭ بىرەگەي گەوگرافياسى — البەرتانىڭ كوپ بولىگىن تاۋ جوتالارى مەن بورەالدى ورماندار قورشاعانى — جانە نورۆەگيا ەگەۋقۇيرىعى («ادامزاتقا بەلگىلى ەڭ جويقىن جاراتىلىستاردىڭ ءبىرى»، — دەيدى پروۆينسيا) كەڭ تابيعي ايماقتاردا ءومىر سۇرە المايتىنى جانە ەگىستىك القاپتاردا قىستاي المايتىنى دا اتالادى. ەگەۋقۇيرىقتارعا ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن قاجەت ادامدار مەن ولاردىڭ قۇرىلىمدارىنىڭ جوقتىعى پروۆينسياعا ىندەتتىڭ تارالۋىنا توسقاۋىل قويۋ مۇمكىندىگىن بەردى.
1950 جىلدارى ەگەۋقۇيرىقتار شىعىستان كورشىلەس ساسكاچەۆان ارقىلى كىرۋى مۇمكىن دەپ كۇدىكتەنگەن البەرتا شەنەۋنىكتەرى «ەگەۋقۇيرىقتاردى باقىلاۋ ايماعىن» — سولتۇستىكتەگى كولد-لەيكتەن وڭتۇستىكتەگى مونتانا شەكاراسىنا دەيىنگى 373 ميلگە 18 ميل (600 كم-گە 30 كم) جەر بەلدەۋىن — باسىپ كىرۋلەردى باقىلاۋ ءۇشىن قۇردى.
سونىمەن قاتار 1952 جىلدىڭ ماۋسىمىنان 1953 جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىن ەگەۋقۇيرىقتاردىڭ تارالۋىن تەجەۋ ءۇشىن 2 700 فەرماداعى 8 000 عيماراتتى وڭدەۋگە 140 000 فۋنت 73% مىشياك تريوكسيدى ۇنتاعى پايدالانىلدى.
پروۆينسيا سونداي-اق 1950 جىلى البەرتانىڭ اۋىلشارۋاشىلىق زيانكەستەرى تۋرالى زاڭىنا تۇزەتۋ ەنگىزىپ، «ءاربىر ادام مەن مۋنيسيپاليتەتتى» تاپقان ەگەۋقۇيرىقتارىن جويۋعا مىندەتتەدى؛ ۇلتتىق سوعىس كۇش-جىگەرىن ەسكە تۇسىرەتىن پلاكاتتار جاسادى؛ تۇرعىنداردى وقىتۋ ءۇشىن «جەردىڭ شاقىرۋى» اتتى راديوحابار جۇرگىزدى.
بۇگىندە ەگەۋقۇيرىقتار تۋرالى حابارلاۋ ءۇشىن ارنايى تەلەفون جەلىلەرى مەن ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايى بار.
الايدا ەگەۋقۇيرىق ءپاترۋلى جىل سايىن جۇزدەگەن قوڭىراۋ قابىلداعانىمەن، ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ەگەۋقۇيرىق ەمەس، ونداترلار، توقالتىستەر جانە دالا تىشقاندارى ەكەنىن ايتادى.
دەگەنمەن ول ەرەكشەلىكتەر بار ەكەنىن مويىندايدى. «البەرتانىڭ ەگەۋقۇيرىقتاردان تازا مارتەبەسى ەگەۋقۇيرىقتاردىڭ تۇراقتى پوپۋلياسياسى جوق جانە ولاردىڭ ورنىعۋىنا جول بەرىلمەيتىنىن بىلدىرەدى. بۇل بىزدە ەگەۋقۇيرىقتار مۇلدەم بولمايدى دەگەندى بىلدىرمەيدى».