اقش-تىڭ ساۋدا ءمينيسترى گوۆارد لاتنيكتىڭ ايتۋىنشا، قاراشاداعى سايلاۋدا رەسپۋبليكاشىلدار كونگرەستى باقىلاۋدا ۇستاسا، بارلىق ەرەسەك امەريكالىققا 5000 دوللار «ديۆيدەند» تولەۋ تۋرالى دونالد ترامپتىڭ داۋلى ۇسىنىسى سالىق تۇسىمدەرىنەن قارجىلاندىرىلمايدى. بۇل تۋرالى infohub.kz سايتى حابارلايدى.
«بۇل سالىق اقشاسى ەمەس»، — دەدى لاتنيك NBC News-كە بەرگەن سۇحباتىندا. ونىڭ سوزىنشە، اكىمشىلىك «دونالد ترامپ تولەگىسى كەلەتىن اقشانى تابىس ەتە الادى، ول تاپشىلىقتان دا، سالىق تولەۋشىلەردەن دە الىنبايدى».
سارسەنبىدە تەحاس شتاتىنىڭ داللاس قالاسىندا وتكەن رەسپۋبليكاشىلداردىڭ ارالىق سايلاۋ الدىنداعى كونۆەنسياسىندا سويلەگەن ترامپ ديۆيدەندتەردى «ەكونوميكالىق تۇرعىدان زور كۇش-قۋاتىمىز بەن تابىسىمىزدىڭ ارقاسىندا» بەرەتىنىن ايتىپ، بۇل تولەمدى بىلتىر شامامەن 1،45 ميلليون اقش اسكەري قىزمەتشىسىنە بەكىتىلگەن ءبىرجولعى، سالىقتان بوساتىلعان 1776 دوللارلىق «جاۋىنگەر ديۆيدەندىنە» تەڭەدى.
بارلىق امەريكالىققا تولەنسە، قۇنى 1 تريلليون دوللارعا جەتۋى مۇمكىن ديۆيدەند ءىشىنارا كەدەندىك باج سالىعىنان تۇسكەن كىرىستەن قارجىلاندىرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ترامپ مەڭزەدى.
«رەسپۋبليكاشىلدار جەڭسە، ءسىز بىزبەن بىرگە جەڭەسىز، سوندا 5000 دوللار الاسىز»، — دەدى ول جانە ونى «ترامپ ديۆيدەندى» دەپ اتايتىنىن قوستى.
الايدا بۇل ۇسىنىس كەڭىنەن سىنعا ۇشىرادى. سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى — اقش-تىڭ مەملەكەتتىك قارىزى جاقىندا 40 تريلليون دوللاردان اسىپ، 2008 جىلعى 10 تريلليون دوللارمەن سالىستىرعاندا 18 جىلدا شامامەن 300%-عا ءوستى.
لاتنيك NBC-گە ديۆيدەند اقشاسىنىڭ ءبىر بولىگى ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ جوسپارلاپ وتىرعان باعدارلاماسىنان كەلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. ول بويىنشا اقش-قا كەلەتىن اۋقاتتى قوناقتار ۆيزاسىن ۇزارتۋ ءۇشىن 5 ميلليون دوللارعا دەيىن تولەيدى.
«بىزگە كەلگىسى كەلەتىن 100 000-نان استام ادام كەزەكتە تۇر»، — دەدى ول جانە بۇل 500 ميلليارد دوللار جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ەسەپتەدى. سونداي-اق ول چيپ ءوندىرۋشى Intel كومپانياسىنا سالىنعان 8،9 ميلليارد دوللارلىق مەملەكەتتىك ينۆەستيسيانى مىسالعا كەلتىردى. ونىڭ نارىقتىق قۇنى ءبىر اكسياسى 20 دوللاردان 100 دوللارعا دەيىن وسكەن.
لاتنيك وسى مالىمدەمەسىمەن 5000 دوللارلىق چەكتەردىڭ قايدان كەلۋى مۇمكىن ەكەنى تۋرالى يدەيالاردى العا تارتقان اكىمشىلىكتىڭ باسقا دا شەنەۋنىكتەرىنە قوسىلدى.
ۇلتتىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ ديرەكتورى كەۆين حاسسەتت Bloomberg TV-گە اق ءۇي باعدارلامانى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن كونگرەستە «كەلىسىم پروسەسىن» قاراستىرىپ جاتقانىن ايتتى.
«ءبىز مۇنى قارجىلىق جاۋاپكەرشىلىكپەن جاساي الامىز»، — دەدى حاسسەتت. «ەڭ باستىسى — ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بىرنەشە جولى بار. پرەزيدەنت ترامپتى باعالاماڭىز».
دجەي دي ۆەنس تە كەدەندىك باج سالىعىنان تۇسكەن كىرىس شىعىندى جاباتىنىن جانە تولەمدەر اۋقاتتى امەريكالىقتارعا بەرىلمەيتىنىن مەڭزەدى.
الايدا جوعارعى سوت ترامپتىڭ 2025 جىلعى «ازاتتىق كۇنى» يمپورتتىق باج سالىقتارىنان جينالعان كىرىستى قايتارۋعا ءتيىس دەپ شەشىم شىعاردى. ال بۇعان دەيىنگى باج تۇسىمدەرىنەن امەريكالىق سالىق تولەۋشىلەرگە 2000 دوللار قايتارۋ تۋرالى ۇسىنىس جينالعان كىرىستەن اسىپ تۇسكەن. بۇل تۋرالى پارتيالىق ەمەس Tax Foundation ۇيىمى مالىمدەدى.
ترامپتىڭ 5000 دوللارلىق ديۆيدەند ۇسىنىسى جاريالانعان كەزدە Associated Press اگەنتتىگىنىڭ سوڭعى ساۋالناماسى ەرەسەك امەريكالىقتاردىڭ شامامەن وننان ءۇشى، ياعني 32%-ى پرەزيدەنتتىڭ ەكونوميكانى باسقارۋىن ماقۇلدايتىنىن كورسەتتى. بۇل ونىڭ ەكىنشى مەرزىمىنىڭ باسىنداعى 40%-دان تومەن.