كليماتتىق ەل-نينو قۇبىلىسىنىڭ كۇشەيۋى مەن قاتتى قۋاڭشىلىق يندونەزيادا جەراستى شىمتەزەك ورتتەرىنىڭ اۋقىمدى ورشۋىنە سەبەپ بولدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
يندونەزيادا 2026 جىلعى تابيعي ءورت ماۋسىمى قارقىندى دامىپ، 2015 جىلعى اپاتتى داعدارىستىڭ قايتالانۋىنان ءقاۋىپ تۋدىرۋدا. NASA Earth Observatory دەرەكتەرى بويىنشا، قاتتى قۋاڭشىلىق پەن ەل-نينونىڭ كۇشەيۋى ەل اۋماعىندا ورنالاسقان الەمدەگى تروپيكالىق شىمتەزەكتىك جەرلەردىڭ شامامەن 36 پايىزىن قۇرعاتقان. ناتيجەسىندە وت جەر استىنا تەرەڭ ەنىپ، شىمتەزەك سالىستىرمالى تۇردە تومەن تەمپەراتۋرادا ايلار بويى تۇتانۋى مۇمكىن.
ساراپشىلار جەراستى شىمتەزەك ورتتەرى قاراپايىم ورمان ورتتەرىنەن الدەقايدا ءقاۋىپتى ەكەنىن اتاپ وتەدى. عالىمداردىڭ باعالاۋىنشا، ولار ۇساق بولشەكتەر مەن ورگانيكالىق كومىرتەكتى ءۇش ەسە كوپ، كۇكىرت ديوكسيدىن بەس ەسە كوپ، سونداي-اق مەتان مەن كومىرتەگى توتىعىن ەكى ەسە كوپ شىعارادى. كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىسى روبەرت ءفيلدتىڭ ايتۋىنشا، ماۋسىمنىڭ العاشقى اپتالارىنداعى ءورت بەلسەندىلىگى كۇرت وسۋدە. قىركۇيەكتىڭ باسىندا ستيحيا 2015 جىلعى اپاتتىڭ ءۇش ايلىق كەزەڭىندە تىركەلگەن پارنيكتىك گازدار كولەمىنىڭ شامامەن 10 پايىزىن شىعارىپ ۇلگەرگەن.
جاعدايدى باقىلاۋ قيىنداپ تۇر، سەبەبى قويۋ ءتۇتىن MODIS جانە VIIRS سپۋتنيكتەرىنىڭ كورىنىسىن جاۋىپ، جانۋ وشاقتارىن اعاش تاجدەرى مەن توپىراق قاباتتارىنىڭ استىندا جاسىرادى. مەريلەند ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكولوگيالىق عىلىمدار ورتالىعىنىڭ ەكولوگى مارك كوكرەيننىڭ تۇسىندىرۋىنشە، 1990-جىلدارى كۇرىش القاپتارى مەن پالما پلانتاسيالارىن قۇرۋ ءۇشىن شىمتەزەك باتپاقتارىنىڭ قۇرعاتىلۋى ايماقتى وتە وسال ەتكەن. ءقازىر جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءقاۋىپتى ءتۇتىن سالدارىنان اۋە رەيستەرىنىڭ كەشىگۋىنە، ۇلتتىق ساياباقتاردىڭ جابىلۋىنا جانە مەكتەپتەردىڭ قاشىقتان وقۋعا كوشۋىنە تاپ بولىپ وتىر.