عالىمدار قاراڭعى ماتەريانى ىزدەۋ ءۇشىن جەردىڭ ماگنيت ءورىسىن پايدالانىپ، گيپوتەتيكالىق قاراڭعى فوتوندارعا تيەسىلى بولۋى مۇمكىن جۇمباق سيگنالداردى تىركەدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
كيوتو ۋنيۆەرسيتەتى، حيروسيما ۋنيۆەرسيتەتى جانە نيحون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى جەردىڭ ءوزىن الىپ پلانەتالىق دەتەكتورعا اينالدىرا وتىرىپ، قاراڭعى ماتەريانىڭ وتە جەڭىل بولشەكتەرىن ىزدەۋدىڭ جاڭا ءادىسىن ازىرلەدى. عالىمدار پلانەتا بەتى مەن يونوسفەرا اراسىنداعى كەڭىستىكتەن قۇرالعان تابيعي رەزوناتوردى ەلەكتروماگنيتتىك تولقىنداردى كۇشەيتۋ ءۇشىن قولداندى. جۇمىس اۆتورى اسۋسي تارۋيا جەر-يونوسفەرا قۋىسى قاجەتتى ماسسا دياپازونىنداعى سيگنالداردى تابيعي تۇردە كۇشەيتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
فيزيكتەر اتموسفەرانىڭ ەلەكتر وتكىزگىشتىگىن ەسكەرە وتىرىپ، 30 گس-كە دەيىنگى جيىلىكتەر ءۇشىن ءدال تۇجىرىمدار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەوريالىق مودەل جاسادى. مودەل قاراڭعى ماتەريانىڭ ەكى ۇمىتكەرىنىڭ — گيپوتەتيكالىق اكسيوندار مەن قاراڭعى فوتونداردىڭ سيگنالدارىن اجىراتۋعا كومەكتەستى. تەوريانى تەكسەرۋ ءۇشىن عالىمدار بريتاندىق گەولوگيالىق قىزمەتتىڭ ەسكدالەمۋر وبسەرۆاتورياسىنان الىنعان 2012-2022 جىلدار ارالىعىنداعى گەوماگنيتتىك ولشەۋ دەرەكتەرىن زەرتتەدى.
دەرەكتەردى تالداۋ اكسيونداردىڭ جارىقپەن ارەكەتتەسۋىنە قاتاڭ شەكتەۋلەر قويۋعا مۇمكىندىك بەردى — ولار الدىڭعى جەرۇستى تاجىريبەلەرىنەن شامامەن 100 ەسە دالىرەك بولىپ شىقتى. قاراڭعى فوتونداردى ىزدەۋ كەزىندە عالىمدار بىرنەشە سيگنال تىركەدى، ولاردىڭ كوزى ازىرگە بەلگىسىز بولىپ قالۋدا. اۆتورلار بۇل ۇمىتكەرلەردى ودان ءارى زەرتتەۋ مەن راستاۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى «Progress of Theoretical and Experimental Physics» جانە «Physical Review D» جۋرنالدارىندا جاريالاندى.