قازاقستان ادام دامۋى دەڭگەيى بويىنشا تمد جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا ءبىرىنشى ورىنعا يە بولىپ، وسى كورسەتكىش بويىنشا الەمنىڭ ۇزدىك مەملەكەتتەرى قاتارىنا ەندى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ 2025 جىلعى بايانداماسىنا سايكەس (2023 جىلعى دەرەكتەر نەگىزىندە)، رەسپۋبليكا 193 ەل مەن اۋماق اراسىندا ادام دامۋى يندەكسى (ادي) 0،837 كورسەتكىشىمەن 60-ورىنعا يە بولدى.
ادام دامۋى يندەكسى حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ نەگىزگى حالىقارالىق كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. تەك ەكونوميكالىق ناتيجەلەردى باعالاۋدان وزگەشە، ادي بىردەن بىرنەشە فاكتوردى ەسكەرەدى: ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى، ءبىلىم دەڭگەيى جانە حالىق تابىسى.
قازاقستان ادام دامۋىنىڭ وتە جوعارى دەڭگەيى بار ەلدەر توبىنا ەندى — بۇل ساناتقا يندەكسى 0،800 جانە ودان جوعارى مەملەكەتتەر كىرەدى. رەسپۋبليكا 2023 جىلى 0،756 قۇراعان الەمدىك ورتاشا كورسەتكىشتى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ءوڭىرى بويىنشا ورتاشا دەڭگەيدەن (0،818) دە اسىپ ءتۇستى.
تمد جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا قازاقستان ۇزدىك ناتيجە كورسەتتى. ودان كەيىن رەسەي (يندەكس 0،832، 64-ورىن)، بەلارۋس (0،824، 65-ورىن) جانە ارمەنيا (0،811، 69-ورىن) ورنالاستى. بارلىق وسى مەملەكەتتەر ادام دامۋىنىڭ وتە جوعارى دەڭگەيى بار ەلدەر توبىنا ەندى.
قازاقستاننىڭ جوعارى پوزيسياسىنىڭ فاكتورلارىنىڭ ءبىرى – حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى. ەلدە تۋعان كەزدەگى كۇتىلەتىن ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 74،4 جاسقا جەتتى. سونداي-اق رەسپۋبليكا ءبىلىم سالاسىندا كۇشتى كورسەتكىشتەرگە يە: كۇتىلەتىن وقۋ ۇزاقتىعى 14 جىلدى، ال ورتاشا وقۋ ۇزاقتىعى 12،5 جىلدى قۇرايدى.
ادي ەسەپتەۋ كەزىندە قولدانىلاتىن ەكونوميكالىق كورسەتكىش – ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ پاريتەتى بويىنشا جان باسىنا شاققانداعى جالپى ۇلتتىق تابىس – قازاقستاندا 30،9 مىڭ دوللاردان استى. ءوڭىر ەلدەرى اراسىندا بۇل كورسەتكىش تەك رەسەيدە جوعارى بولدى – 39،2 مىڭ دوللار.
1990 جىلدان 2023 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە قازاقستاننىڭ ادام دامۋى يندەكسى 0،148 پۋنكتكە نەمەسە 21،5%-عا ءوستى. پاندەميا كەزەڭىندە كورسەتكىشتىڭ ۋاقىتشا تومەندەۋىنە قاراماستان، رەسپۋبليكا ديناميكانى تەز قالپىنا كەلتىردى: 2021 جىلى ادي 0،816، 2022 جىلى 0،831-گە دەيىن ءوسىپ، 2023 جىلى تاريحي ماكسيمۋمعا – 0،837-گە جەتتى.
بۇۇدب بايانداماسىنىڭ اۆتورلارى ادام الەۋەتىن ودان ءارى دامىتۋ ەلدەردىڭ جاساندى ينتەللەكت پەن سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ قابىلەتىنە بايلانىستى بولا تۇسەتىنىن اتاپ وتەدى. قازاقستان ءۇشىن بۇل باعىت باسىمدىقتاردىڭ بىرىنە اينالۋدا: مەملەكەت سيفرلىق ترانسفورماسيانى جەدەلدەتۋ، جاساندى ينتەللەكتتى دامىتۋ، ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مەملەكەتتىك باسقارۋدى جاڭعىرتۋ مىندەتىن قويىپ وتىر.