قازاقستاندا الەۋمەتتىك تولەمدەر جۇيەسىندەگى الداعى وزگەرىستەر كەڭىنەن تالقىلانىپ جاتىر: 2027 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ وتباسىنىڭ ءال-اۋقات دەڭگەيىنە قاراي 14 ءتۇرلى جاردەماقى تاعايىنداۋ ءتارتىبى وزگەرتىلمەك، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
اتاپ ايتقاندا، بالا تۋۋعا جانە ونى 1،5 جاسقا دەيىن باعىپ-قاعۋعا بەرىلەتىن تولەمدەر دە قامتىلادى. وزگەرىستەر «ا» (ءال-اۋقاتى جوعارى) جانە «ۆ» (ءال-اۋقاتى جەتكىلىكتى) ساناتتارىنا جات قىزىلعان وتباسىلارعا قاتىستى بولادى. تىزىمگە 14 ءتۇرلى جاردەماقى مەن الەۋمەتتىك تولەم ەندى: بالا تۋۋعا بەرىلەتىن جاردەماقى، 1،5 جاسقا دەيىنگى بالانى باعىپ-قاعۋعا اي سايىنعى تولەمدەر، مۇگەدەكتىك بويىنشا جاردەماقىلار، كوپبالالى انالارعا تولەنەتىن قاراجات جانە باسقالارى.
«وتباسىنىڭ سيفرلىق كارتاسى» جۇيەسى كىرىستەرگە (مىسالى، وتباسى مۇشەسىنە شاققانداعى تابىس ءتورت ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن اسسا)، جىلجىمايتىن م ۇلىككە، كولىككە، بيزنەسكە، كرەديتتىك تاريحقا جانە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىققا قاراي بالل ەسەپتەيدى. بالى جوعارى وتباسىلار (يپوتەكاسى، كولىگى جانە تۇراقتى رەسمي جالاقىسى بار ورتا تاپ) «قامتاماسىز ەتىلگەن» ساناتىنا ەنىپ، مەملەكەتتىك قولداۋدان ايىرىلۋ قاۋپىنە تاپ بولىپ وتىر.
جاڭالىق الەۋمەتتىك جەلىلەردە تالقىلاۋ تۋدىردى. كوپتەگەن ايەل ادام جاڭا تاسىلمەن تانىسقان سوڭ: «بالا تۋۋدىڭ جالپى نە ءمانى بار؟» — دەگەن سۇراق قويعانىن جازادى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، تابىسى تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن وتباسى جەتكىلىكتى بالل جيناپ، كەيبىر تولەمدەردەن ايىرىلۋى مۇمكىن.
كوپتەگەن قازاقستاندىق ازاماتتىڭ ايتۋىنشا، دەموگرافيالىق احۋالدىڭ قيىندىعى مەن باعانىڭ قىمباتتىعى (اسىرەسە الماتى مەن استانا سياقتى ءىرى قالالاردا) جاعدايىندا ورتا تاپتى تولەمدەردەن ايىرۋ بالا تۋۋعا دەگەن ىنتانى كۇرت تومەندەتەدى. جەلىدە يپوتەكا نەمەسە كرەديتتىڭ بولۋى ەندى جۇيە تاراپىنان «بايلىق بەلگىسى» رەتىندە باعالاناتىنىن ءازىل ەتىپ جازىپ جاتىر.
ءال-اۋقاتتى باعالاۋ جۇيەسى كوپتەگەن سۇراق تۋعىزىپ وتىر. پىكىر قالدىرۋشىلار ءال-اۋقاتتى باعالاۋ كەزىندە تۇرعىن ءۇي، كولىك، تىركەۋ، جەر تەلىمدەرى، كىرىستەر جانە باسقا دا دەرەكتەر ەسكەرىلەتىنىنە جەكە توقتالدى. ءدال وسى بالل ەسەپتەۋ جۇيەسى تالقىلاۋدىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى.
«مىنە، 90-شى جىلدارداعى تۇرمىسقا شىقپاعاندار، ءبىزدى قۇتتىقتايمىن. 20-دا تۋمادىق، 30-40-تا دا تۋمايتىن بولدىق. جۇمىس ىستەپ، سالىقتى ادال تولەگەنىمىزبەن»
«ا جانە ۆ ساناتىنداعى وتباسىلاردىڭ بالالارىن اسكەرگە شاقىرماۋ تۋرالى زاڭ قابىلداۋعا بولماي ما؟ ونىڭ بارىنە ەشقانداي جەڭىلدىك جوق، ءبىراق وتان الدىنداعى بورىشى بار»
«بۇعان دا جەتتى. ايەلدەر جۇمىس ىستەيدى، ولاردىڭ بۇعان قۇقىعى بار. ونىڭ مارتەبەسى قانداي، باي نەمەسە كەدەي ەكەنى ماڭىزدى ەمەس. قورقىنىش، ەلىمىز قايدا بارا جاتىر؟»
«ەگەر الىپ تاستاسا، وندا بارلىق ايەلگە جالاقىسىنان ۇستالعان تولەمدەردى قايتارىپ بەرسىن! ونى ءبىز تولەدىك، مەملەكەت ەمەس. قايتارىپ بەرسىن دە، وزدەرىنىڭ الىپ تاستاۋلارىمەن قۇري بەرسىن! ايەلدەر بالا تۋۋدى توقتاتۋى كەرەك»، — دەپ جازادى قولدانۋشىلار.
الايدا ەڭبەك مينيسترلىگى رەفورمانى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە كوشۋمەن تۇسىندىرەدى. مەملەكەتتىك قولداۋدى ەڭ الدىمەن شىنىمەن مۇقتاج وتباسىلارعا باعىتتاۋ كوزدەلىپ وتىر.
بۇعان دەيىن «كۋرسيۆ» جازعانداي، قازاقستاندىقتاردىڭ ەكىنشى توقسانداعى ورتاشا تابىسى 410 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى، ونىڭ 24،2%-ى الەۋمەتتىك تولەمدەر ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى. اباي وبلىسى مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى سياقتى وڭىرلەردە جاردەماقى مەن زەينەتاقى تۇرعىندار تابىسىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن قۇراپ وتىر.