قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرمەك قوشەربايەۆ پەن اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى ماركو رۋبيو تەلەفون ارقىلى سويلەسۋ بارىسىندا كاسپي قۇبىر كونسورسيۋمىنىڭ (قتك) اينالاسىنداعى جاعدايدى تالقىلادى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
قازاقستان ءسىم ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا، كەلىسسوزدەردىڭ باستى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى قتك اينالاسىنداعى احۋال بولدى. تاراپتار سونداي-اق كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك اياسىنداعى ەكىجاقتى كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى جانە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ G20 سامميتىنە قاتىسۋ ءۇشىن اقش-قا الداعى ساپارىن دايىنداۋدى تالقىلادى. قازاقستان ءسىم تەلەفون ارقىلى سويلەسۋدىڭ وزگە مالىمەتتەرىن اشپادى.
قتك قازاقستاندىق مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى باعىتى بولىپ قالا بەرەدى. ول ارقىلى ەلدىڭ مۇناي ەكسپورتىنىڭ شامامەن 80%-ى وتەدى. سونىمەن قاتار، قۇبىرمەن تاسىمالداناتىن مۇنايدى وندىرۋگە ءىرى امەريكالىق كومپانيالار، ونىڭ ىشىندە Chevron مەن ExxonMobil قاتىسادى. Chevron تەڭىز جوباسىنىڭ ەڭ ءىرى شەتەلدىك ينۆەستورى سانالادى جانە «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسىنىڭ 50% يەلەنەدى، ال ExxonMobil دە ونىڭ اكسيونەرلەرىنىڭ ءبىرى. ەكى كومپانيا دا قاشاعان كەن ورنىن يگەرۋگە قاتىسادى. سوندىقتان قتك جۇمىسىنداعى كەز كەلگەن ءۇزىلىس مۇناي جەتكىزىلىمىنە، ءوندىرىس كولەمىنە جانە امەريكالىق ينۆەستورلاردىڭ تابىسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى.
قتك سوڭعى ۋاقىتتا بىرنەشە رەت شابۋىلداردىڭ نىساناسىنا اينالدى. 2025 جىلدىڭ اقپانىندا جەتى ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتى «كروپوتكينسكايا» اتتى ءىرى مۇناي ايداۋ ستانسياسىنا سوققى بەردى. وسىدان كەيىن جۇيە بويىنشا مۇناي ايداۋ 30–40%-عا قىسقاردى. كۇزدە تەڭىز تەرمينالىنىڭ ءبىر بايلاۋ قۇرىلعىسى زاقىمداندى. ال 2026 جىلدىڭ شىلدەسىندە شابۋىلداردىڭ جاڭا تولقىنى بولدى: قازاقستاندىق مۇنايدى تاسىمالداعان Nordic Zenith، ASIA، NISSOS IOS جانە NELSA تانكەرلەرى زاقىمداندى. وسىعان بايلانىستى قتك مۇناي قابىلداۋ مەن تيەۋدى ۋاقىتشا توقتاتۋعا ءماجبۇر بولدى.
كەشە ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ رەتتەۋشىنىڭ قتك ارقىلى مۇناي ەكسپورتىنىڭ ۋاقىتشا توقتاتىلۋىنا بايلانىستى تەڭگە باعامىنىڭ كۇرت اۋىتقۋىن كۇتپەيتىنىن مالىمدەدى. سونىمەن بىرگە، ۇلتتىق بانك باعامنىڭ نارىقتىق ەمەس اۋىتقۋى بايقالعان جاعدايدا شارا قولدانۋعا دايىن. ال قازاقستان ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى قازاقستاندىق مۇنايدى قابىلداۋدىڭ تەزىرەك قايتا باستالۋىنا ۇمىتتەنەدى.