قازاقستاندا زەينەتاقى جارنالارىن تۇراقتى تۇردە اۋداراتىن ازاماتتار سانى ارتىپ كەلەدى. ءبىر جىل ىشىندە كەمىندە ءبىر رەت جارنا تۇسكەن شوتتار سانى 150 مىڭعا وسكەن، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
قازاقستاندا رەسمي جۇمىس ىستەيتىن ءاربىر ازاماتتىڭ جالاقىسىنان مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى ۇستالادى. ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعاندار بۇل تولەمدەردى وزدەرى جۇزەگە اسىرادى. دەگەنمەن، جارنالاردى تۇراقتى تولەيتىندەر — جۇمىس ىستەپ جۇرگەن قازاقستاندىقتاردىڭ جارتىسى عانا، ءبىراق جاعداي بىرتىندەپ جاقسارىپ كەلەدى.
ءبىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىندا (بجزق) حابارلاعانداي، 2026 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ءبىر جىل ىشىندە كەمىندە ءبىر رەت جارنا تۇسكەن جەكە زەينەتاقى شوتتارىنىڭ سانى 150،3 مىڭعا ارتىپ، 7،34 ميلليونعا جەتتى. سونىمەن قاتار زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ كولەمى دە ءوستى: اتالعان كەزەڭدە ول 1،29 تريلليون تەڭگەگە (6،2%-عا) ۇلعايىپ، 22،24 تريلليون تەڭگەنى قۇرادى.
قوردا اتاپ وتكەندەي، بەلسەندى شوتتاردىڭ نەگىزگى بولىگى ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرىپ، مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن (مزج) تۇراقتى تولەپ جۇرگەن ازاماتتارعا تيەسىلى. ولاردىڭ سانى جارتى جىل ىشىندە 6،77 ميلليوننان 6،93 ميلليونعا دەيىن ءوستى، ال ولاردىڭ شوتتارىنداعى جيناقتار 20،10 تريلليوننان 21،07 تريلليون تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى.
جارنا تولەۋ ءتارتىبى دە جاقسارىپ كەلەدى. 2025 جىلى جالدامالى جۇمىسكەرلەردە جارنالاردىڭ ورتاشا تۇراقتىلىعى جىلىنا 8،98 رەتتى، ال ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعانداردا 7،53 رەتتى قۇرادى. جىلىنا 6-دان 12-گە دەيىن جارنا اۋدارعاندار جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ 80%-ى جانە ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ 64%-ى بولدى.
جارنا قۇرىلىمى دا جاقساردى. 2025 جىلى جالدامالى جۇمىسكەرلەردەگى جارنالاردىڭ ورتاشا مولشەرى 43 661 تەڭگەنى قۇرادى، بۇل سول كەزدەگى ەل بويىنشا ورتاشا جالاقىعا سايكەس كەلەدى. قالعان جۇمىس ىستەۋشىلەردە جارنالاردىڭ ورتاشا سوماسى 23 225 تەڭگە بولدى.
جالپى، قور 2015-2025 جىلدار ارالىعىندا بەلسەندى شوتتار سانى 6،07 ميلليوننان 7،2 ميلليوننان استامعا دەيىن وسكەنىن؛ جىلىنا 6-دان 12 رەتكە دەيىن زەينەتاقى جارناسىن اۋداراتىن ازاماتتاردىڭ ۇلەسى 71%-دان 78%-عا دەيىن ارتقانىن؛ جارنانى تۇراقسىز (جىلىنا 1-5 رەت) تولەيتىن سالىمشىلاردىڭ ۇلەسى 29%-دان 22%-عا دەيىن تومەندەگەنىن اتاپ وتەدى.
ستاتيستيكاعا زەينەتكەرلەردىڭ، 1 جانە 2 توپتاعى مەرزىمسىز مۇگەدەكتەردىڭ، مەملەكەتتىك زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ، شەتەلگە تۇراقتى تۇرۋعا كەتكەن ازاماتتاردىڭ، قايتىس بولعان سالىمشىلاردىڭ جانە جارنالارى بۇدان بىلاي تۇسپەيتىن باسقا دا ساناتتاردىڭ شوتتارى كىرگەنىن ەسكەرۋ قاجەت.
بۇعان دەيىن قازاقستاندىقتاردىڭ رەسمي جۇمىسقا جيىرەك ورنالاسا باستاعانى، جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ زەينەتاقى جارنالارىن تولەيتىنى بەلگىلى بولعان ەدى. دەگەنمەن، كوپتەگەن جۇمىس بەرۋشىلەر ءالى دە قىزمەتكەرلەرىنە ەڭ تومەنگى جالاقىنى رەسمي تۇردە كورسەتىپ، قالعانىن «كونۆەرتتە» تولەۋدى ءجون كورەدى. قازاقستاندا جاڭا سالىق كودەكسىنە بايلانىستى قانشا جۇمىس بەرۋشى «سۇر» ايماققا كەتكەنى تۋرالى وسى جەردەن وقي الاسىز.