عالىمداردىڭ زەرتتەۋى بويىنشا، ورگانيكالىق جۇمىرتقا ءوندىرىسى قورادا ۇستالاتىن تاۋىقتاردىڭ جۇمىرتقاسىنا قاراعاندا كليماتقا ەكى ەسە كوپ زيان كەلتىرەدى. ەگەر ۇلىبريتانياداعى بارلىق جۇمىرتقا ءوندىرىسى ورگانيكالىق ەركىن جۇيەگە كوشسە، پارنيكتىك گاز شىعارىندىلارى 2 316 000 توننا سو2-گە جەتەدى. ال تولىعىمەن قوراداعى جۇيە بولسا، بۇل كورسەتكىش 1 184 000 توننا سو2 قۇرايدى، – دەپ حابارلايدى infohub.kz.
ورگانيكالىق ەركىن جۇيە سۋدىڭ ەۆتروفيكاسياسى، قىشقىلدانۋى جانە جەردى پايدالانۋ تۇرعىسىنان دا ەڭ ناشار ناتيجە كورسەتتى. بۇدان باسقا، زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا، ورگانيكالىق ەركىن شارۋاشىلىقتاردا تاۋىقتاردىڭ ءولىم-جىتىمى ەڭ جوعارى بولعان. سەبەبى قوراداعى تاۋىقتار تيىمدىرەك ءونىم بەرەدى، ال ورگانيكالىق ەركىن مودەل بىردەي مولشەردە جۇمىرتقا الۋ ءۇشىن كوبىرەك تاۋىق قاجەت ەتەدى.
دەگەنمەن، زەرتتەۋ 2009–2010 جىلدارداعى دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن. زەرتتەۋشىلەر بۇل ونىڭ شەكتەۋى ەكەنىن مويىندايدى. سونداي-اق، زەرتتەۋ پەستيسيدتەر نەمەسە بيوالۋانتۇرلىلىك سياقتى باسقا ەكولوگيالىق اسەرلەردى ەسكەرمەگەن.
زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، دوكتور حارريەت بارتلەتت: «مەنىڭ ويىمشا، بۇل تۇراقتىلىق تۋرالى ءسوز بولعاندا ازداپ نازاردان تىس قالاتىن ماسەلە. ەت جانە ءسۇت ونىمدەرى ەكولوگيالىق تۇراقتىلىق تۇرعىسىنان ءجيى تالقىلانسا، جۇمىرتقا ءوندىرىسى از زەرتتەلگەن»، – دەدى. بارتلەتت وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سميت كاسىپورىن جانە قورشاعان ورتا مەكتەبىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى جانە بۇرىن فابريكالىق مال شارۋاشىلىعى ادىستەرىن زەرتتەگەن.
«كورولدىك قوعامنىڭ اشىق عىلىم» (Royal Society Open Science) جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋدە بارتلەتت ارىپتەستەرىمەن بىرگە ۇلىبريتانياداعى قۇس فەرمالارىنىڭ دەرەكتەرىن سارالاپ، پارنيكتىك گاز شىعارىندىلارى، جەردى پايدالانۋ جانە لاستانۋ تۇرلەرى سياقتى ەكولوگيالىق اسەرلەردى ەسەپتەگەن. ولار سونداي-اق ءولىم-جىتىم جانە بەلگىلى ءبىر مولشەردە جۇمىرتقا وندىرۋگە قاجەت تاۋىق سانى سياقتى ءال-اۋقات كورسەتكىشتەرىن دە قاراستىرعان.
«ءبىز ماڭىزدى ىمىرا تاپتىق: جانۋارلاردىڭ ءال-اۋقاتى ءۇشىن جاقسى دەپ سانالاتىن فەرما تۇرلەرى، مىسالى، ورگانيكالىق جانە ەركىن ءوسىرۋ، بىردەي مولشەردە جۇمىرتقا ءوندىرۋ ءۇشىن كوبىرەك قۇس قاجەت ەتەدى. ولاردىڭ تيىمدىلىگى تومەن ءارى قورشاعان ورتاعا اسەرى جوعارى بولۋى مۇمكىن»، – دەپ قوستى بارتلەتت.
الايدا بارتلەتت زەرتتەۋ فابريكالىق مال شارۋاشىلىعىنىڭ تولىق بەينەسىن كورسەتپەيتىنىن ايتتى. «ورگانيكالىق ءوندىرىس پەستيسيدتىك ۋىتتىلىق جانە فەرماداعى بيوالۋانتۇرلىلىك جاعىنان جاقسىراق بولۋى مۇمكىن»، – دەدى ول.
زەرتتەۋگە قاتىسپاعان «توپىراق قاۋىمداستىعىنىڭ سەرتيفيكاتى» (Soil Association Certification) رەتتەۋ جانە ساۋدا ماسەلەلەرى جونىندەگى باسشىسى لي حولدستوك زەرتتەۋ «كەيبىر ماڭىزدى ىمىرالاردى كورسەتكەنىمەن، قورشاعان ورتاعا اسەردىڭ تولىق ەمەس بەينەسىن بەرگەنىن» ايتتى. «قارقىندى جۇيەلەردە قۇستار جەمدى تيىمدىرەك پايدالانعاندىقتان، شىعارىندىلار ءونىم بىرلىگىنە شاققاندا تومەن بولۋى مۇمكىن. ءبىراق بۇل تەك ءبىر بولىگى. شىنىمەن تۇراقتى ازىق-ت ۇلىك جۇيەسى تابيعاتقا، توپىراق دەنساۋلىعىنا، سۋ ساپاسىنا، سينتەتيكالىق زاتتاردى پايدالانۋعا جانە جانۋارلاردىڭ ءال-اۋقاتىنا دا نازار اۋدارۋى كەرەك»، – دەدى حولدستوك.
زەرتتەۋشىلەردىڭ باعالاۋىنشا، قازىرگى جۇيە بويىنشا، ياعني جۇمىرتقا ءوندىرىسى قوراداعى، قورادا ۇستالاتىن، ەركىن ورگانيكالىق ەمەس جانە ەركىن ورگانيكالىق جۇيەلەر اراسىندا بولىنگەن كەزدە شىعارىندىلار 1 439 000 توننا سو2-گە تەڭ.