ءورت سوندىرۋشىلەر كۇن سايىن وتتىڭ اسەرىنە ۇشىرايدى، ءبىراق ءقاۋىپ تەك جالىننان عانا ەمەس. ءتۇتىننىڭ جۇتىلۋى — ونشا بايقالمايتىن، ءبىراق ودان كەم ەمەس ءقاۋىپتى فاكتور. ماماندار ءورت سوندىرۋدەن كەيىن ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ اعزاسىنداعى وزگەرىستەردى ولشەۋدى ءجون كوردى، جانە ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرى Environment & Health جۋرنالىندا جاريالاندى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
ءورت ءسوندىرۋ كەزىندە اعزاعا جانۋ كەزىندە پايدا بولاتىن زاتتاردىڭ كۇردەلى قوسپاسى تۇسەدى. تۇتىندە كەيبىر حيميالىق قوسىلىستار بولۋى مۇمكىن، ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى قاتەرلى ىسىك ءقاۋپىنىڭ جوعارىلاۋىمەن بايلانىستى. عالىمدار اعزانىڭ مۇنداي اسەرگە قانشالىقتى تەز جاۋاپ بەرەتىنىن انىقتاعىسى كەلدى. ول ءۇشىن ولار 30 ادامنىڭ قان جانە ءزار ۇلگىلەرىن ءورت سوندىرۋگە دەيىن جانە ودان كەيىن، سونداي-اق جۇمىستان كەيىن ءبىر تاۋلىك ىشىندە تالدادى.
زەرتتەۋشىلەر اعزادا كوپتەگەن فۋنكسيالاردى ورىندايتىن جانە سترەسس پەن زياندى زاتتاردىڭ اسەرىنە جاۋاپ رەتىندە وزگەرە الاتىن اقۋىزداردى زەرتتەدى. ناتيجەسىندە قان سارىسۋىنداعى 330 اقۋىز توبى جانە زاردەگى 1085 اقۋىز توبى انىقتالدى. ءتۇتىننىڭ اسەرىنەن كەيىن زاردەگى 75 اقۋىزدا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر بولدى، ال قاندا تەك 10 اقۋىزدا. عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، ءزار اعزانىڭ تۇتىنگە قىسقا مەرزىمدى رەاكسياسىن جاقسىراق كورسەتە الادى.
LAMA4، LAMC1، VWF جانە B2M دەپ اتالاتىن ءتورت اقۋىز ەرەكشە نازار اۋدارتتى. ءورت سوندىرۋدەن كەيىن ولاردىڭ سانى ۇيلەسىمدى تۇردە وزگەردى. بۇل اقۋىزدار ءارتۇرلى پروسەستەرگە قاتىسادى، ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى ىسىكتەردىڭ دامۋى كەزىندە بايقالاتىن بيولوگيالىق مەحانيزمدەرمەن بايلانىستى. اتاپ ايتقاندا، وزگەرىستەر ۇساق جاسۋشالى وكپە قاتەرلى ىسىگىمەن بايلانىستى مولەكۋلالىق جولدارمەن قيىلىستى.
الايدا بۇل ءورت سوندىرۋشىلەردە قاتەرلى ىسىك داميدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. عالىمدار ىسىكتەردىڭ دامۋىنا قاتىساتىن پروسەستەرمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن اقۋىزدارداعى ەرتە وزگەرىستەردى انىقتادى، ءبىراق ولاردىڭ ۇزاق ساقتالاتىنى جانە اۋرۋدىڭ دامۋىن بولجاي الاتىنى ازىرگە بەلگىسىز. باسقاشا ايتقاندا، زەرتتەۋ اعزانىڭ ۋلى تۇتىنگە رەاكسياسىن كورسەتەدى، قاتەرلى ىسىكتى دياگنوستيكالامايدى.
ەگەر قوسىمشا زەرتتەۋلەر ناتيجەلەردى راستاسا، ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ ءزارىن تالداۋ تۇتىنمەن بايلانىستا بولعاننان كەيىن اعزاداعى ەرتە وزگەرىستەردى باقىلاۋعا جانە اۋرۋ پايدا بولعانعا دەيىن قاۋىپتەردى انىقتاۋعا كومەكتەسۋى مۇمكىن. الدىڭعى ماتەريالدا Kursiv Health رادياسياعا بايلانىستى قاتەرلى ىسىكتەن بولاتىن ءولىم ۇلەسى قانداي ماماندىقتار اراسىندا ەڭ جوعارى ەكەنىن ايتقان بولاتىن.