قازاقستان تاريحى
سىنىپ: 6 «ا»، «ب»، «ۆ»
ساباقتىڭ ماقساتى: وقۋشىلارعا تاس ءداۋىرى تاراۋى بويىنشا العان بىلىمدەرىن جيناقتاپ قورىتىندىلاۋ، وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيلەرىن انىقتاۋ. لوگيكالىق ويلاۋ، وقيعالاردى وقىپ ۇيرەنۋ، ەستە ساقتاۋ قابىلەتتەرىن ارتتىرۋ.
ءتۇرى: جارىس ساباق
ءادىس - تاسىلدەرى: توپپەن جارىس، سۇراق – جاۋاپ، تانىمدىق ويىن.
ساباقتىڭ بارىسى:
ءى. ۇيىمداستىرۋ.
- امانداسۋ. ساباققا دايىندىقتارىن تەكسەرۋ. تۇگەندەۋ.
ءىى. جاڭا ساباق.
- وقۋشىلاردى توپقا ءبولۋ. ءادىل - قازىلارىن تاعايىنداۋ.
- 1 - توپ «پالەوليت»
- 2 - توپ «مەزوليت»
- 3 - توپ «نەوليت»
1 - كەزەڭ. «سەنەمىن – سەنبەيمىن». شارتى: ءار توپقا كەزەكپەن ءتورت – تورتتەن 12 سۇراق قويىلادى. ءبىرىنشى توپ جاۋاپ بەرمەسە كەلەسى توپ جاۋاپ بەرۋگە بولادى. ءار دۇرىس جاۋاپ 2 - ۇپايمەن ەسەپتەلەدى.
«پالەوليت» توبىنا سۇراق.
تاريح – ادامزاتتىڭ باسىنان وتكەن وقيعالاردى زەرتتەيتىن عىلىم. تاريح ءسوزى ارابشا «زەرتتەۋ، وقيعالار تۋرالى اڭگىمە» دەگەن ماعىنا بەرەدى. (سەنەمىن)
«مەزوليت» توبىنا سۇراق.
تۇراق – تاس داۋىرىندەگى ادامدار مەكەندەگەن ورىن. تۇراقتار ۇڭگىردەگى جانە اسپان استىنداعى بولىپ ەكىگە بولىنەدى. ۇڭگىر تۇراقتارىن ادامدار بىرنەشە كۇننەن مىڭداعان جىلدارعا دەيىن مەكەندەگەن. (سەنەمىن)
«نەوليت» توبىنا سۇراق.
ارحەولوگيا – زاتتاي دەرەكتەر بويىنشا ادامزات تاريحىنىڭ ەجەلگى كەزەڭىن زەرتتەيتىن عىلىم. ارحەولوگيا اتاۋى گرەكشە «ارحەو» - كونە، «لوگوس» - زەرتتەيمىن دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. (سەنەمىن)
«پالەوليت» توبىنا سۇراق.
ميكروليت – قولا قۇرالداردىڭ وندىرىسكە ەنگەن كەزەڭى. (سەنبەيمىن)
«مەزوليت» توبىنا سۇراق.
مۇز ءداۋىرى – ب. ز. ب. 100 - 13 مىڭج. ورتا پالەوليت پەن مەزوليت ارالىعىندا جەر بەتىن ۇزاق ۋاقىت مۇز باسقان كەزەڭ. (سەنەمىن)
«نەوليت» توبىنا سۇراق.
سينانتروپ – اقىل – وي قابىلەتى مەن دەنە قۇرىلىسى بويىنشا العاشقى جاراتىلىسىنان الدەقايدا جەتىلگەن ادام. (سەنبەيمىن)
«پالەوليت» توبىنا سۇراق.
بيفاس – ەكى جاعىنان دا وڭدەلگەن قاراپايىم شاپقىش تاس قۇرال (سەنەمىن)
«مەزوليت» توبىنا سۇراق.
تەرىمشىلىك – جيناۋ، تەرۋ. العاشقى ادامدار جەر بەتىندە اعاش، بۇتا باسىنداعى ءوسىپ تۇرعان ءار ءتۇرلى جەمىس – جيدەكتەردى تەرۋ، جەۋگە جارامدى تامىرلاردى قازىپ الۋ، قۇستاردىڭ جۇمىرتقاسىن جيناپ قورەك ەتۋ. (سەنەمىن)
«نەوليت» توبىنا سۇراق.
رەتۋش – اعاش ساپقا ورناتىلعان، ءۇش اشالى سۇيەكتەن جانە تەمىردەن جاسالعان ۇشتىعى بار بالىق اۋلايتىن قۇرال. (سەنبەيمىن)
«پالەوليت» توبىنا سۇراق.
مامونت - پالەوليت داۋىرىندە ەۋروپا، ازيا، افريكا جانە سولتۇستىك امەريكادا كەڭىنەن تارالىپ، مۇز باسۋ كەزىندە قۇرىپ بىتكەن، سالماعى 5 تونناعا دەيىن جەتەتىن الىپ ءپىل. (سەنەمىن)
«مەزوليت» توبىنا سۇراق.
ەتنوگرافيا – ءار ءتۇرلى قاۋىمدىق توپتار نەگىزىندە جاڭا قۇرامداعى تۋىستاس تايپانىڭ نەمەسە حالىقتىڭ قالىپتاسۋى (سەنبەيمىن)
«نەوليت» توبىنا سۇراق.
پيتەكانتروپ – ب. ز. ب. 1 ملن. جىل بۇرىن ءومىر ءسۇرىپ، تىك ءجۇرۋ قابىلەتىن مەڭگەرگەن ەرتە پالەوليت ادامى. العاشقى پيتەكانتروپ 1891 جىلى يندونەزياداعى ياۆا ارالىنان تابىلدى. ميىنىڭ كولەمى – 950 سم. 3. (سەنەمىن)
2 - كەزەڭ. «جۇمباق جىلدار». شارتى: بەرىلگەن جىلداردا قانداي تاريحي وقيعا بولعاندىعىن ايتۋ كەرەك. دۇرىس جاۋاپ ءبىر ۇپاي.
«پالەوليت» توبىنا سۇراق.
1. ب. ز. ب. 2، 6 ملن.- ب. ز. ب. 40 مىڭ جىل. (ەرتە پالەوليت كەزەڭى)
2. ب. ز. ب. 140 – 132 مىڭ جىل بۇرىن (شىعىس قازاقستان جەرىندەگى قاناي قونىسىنان تابىلعان تاس قۇرالداردىڭ پايدالانعان ۋاقىتى)
3. ب. ز. ب. 3000 – 1800 جىل (ەنەوليت كەزەڭى)
4. ب. ز. ب. 3 - 2 مىڭج. (بوتاي تۇراعىنىڭ مەرزىمى)
«مەزوليت» توبىنا سۇراق.
1. ب. ز. ب. 2، 6 ملن. – 800 مىڭج. (ولدۋۆەي كەزەڭى)
2. ب. ز. ب. 40 - 12 مىڭج. (كەيىنگى پالەوليت كەزەڭى)
3. ب. ز. ب. 30 - 25 مىڭج. (ورتالىق قازاقستانداعى باتپاق تۇراعىنىڭ ۋاقىتى)
4. ب. ز. ب. 12 - 5 مىڭج. (مەزوليت كەزەڭى)
«نەوليت» توبىنا سۇراق.
1. ب. ز. ب. 5 – 3 مىڭج. (نەوليت كەزەڭى)
2. ب. ز. ب. 40 – 30 مىڭج. («سانالى ادام»)
3. ب. ز. ب. 100 – 13 مىڭج. (مۇز ءداۋىرى كەزەڭى)
4. 1856 ج. ( نەاندەرتال ادامى تابىلدى)
3 - كەزەڭ. «سەن ماعان – مەن ساعان». شارتى: ءۇش توپ ءبىر – بىرىنە ءۇش سۇراق قويادى. دۇرىس جاۋاپ ءبىر ۇپاي.
4 - كەزەڭ. «ەجەلگى ادامدار ەلىندە». شارتى: توپقا تۇسكەن ادام تۋرالى تولىق ماعلۇمات ايتۋ. دۇرىس، ءارى تولىق جاۋاپ 3 ۇپاي.
«پالەوليت» توبىنا سۇراق.
«كرومانون» - ادامنىڭ ەۆوليۋسيالىق دامۋ ساتىسىندا نەاندەرتال ادامنان سوڭ قالىپتاسقان قازىرگىگە ۇقساس سانالى ادام. بۇل ادامنىڭ قاڭقاسىن 1868 جىلى فرانسياداعى كرو – مانون ۇڭگىرىنەن تابىلعاندىقتان، ونى «كرومانوندىق» دەپ اتايدى. ميىنىڭ كولەمى – 1500 - 1800 سم. 3، بويى – 1، 68 – 1، 94 مەتر، جاسى ب. ز. ب. 40 مىڭج.
«مەزوليت» توبىنا سۇراق.
نەاندەرتال – 1856 جىلى گەرمانيانىڭ نەاندەرتال جوتاسىنان قازىپ الىنعان ورتا پالەوليت كەزەڭىنىڭ ادامى. تابىلعان جەرىنىڭ اتىنا بايلانىستى «نەاندەرتال ادامى» دەگەن اتاۋ العان.
«نەوليت» توبىنا سۇراق.
سينانتروپ – ەرتە پالەوليتتە ءومىر سۇرگەن «تىك جۇرەتىن ادامنىڭ» ەكىنشى ءتۇرى. العاش رەت 1927 جىلى قىتايداعى چجوۋ – كوۋ – ديان ۇڭگىرىنەن قازىپ الىنعان. ميىنىڭ كولەمى – 1075 سم. 3، جاسى ب. ز. ب. 1 ميلليون جىل. كەيدە سينانتروپتى «جۇڭگو ادامى» دەپ اتايدى.
5 – كەزەڭ. «ساندار سويلەيدى». شارتى: جىلدار ايتىلادى. دۇرىس جاۋاپ سانى 2 ۇپاي.
«پالەوليت» توبىنا سۇراق.
- 1 ملن. 750 مىڭ (ەپتى ادام)
- ب. ز. ب. 2، 6 ملن. – ب. ز. ب. 40 مىڭج. (ەرتە پالەوليت)
- ب. ز. ب. 140 – 40 مىڭج. (مۋستە كەزەڭى)
- ب. ز. ب. 100 – 35 مىڭج. (نەاندەرتال ادامى)
«مەزوليت» توبىنا سۇراق.
- 1 – 2 سانتيمەتر ( ميكروليت)
- 1938 جىل (تەسىكتاس ۇڭگىرى، نەاندەرتال بالاسى)
- ب. ز. ب. 10 مىڭج. بۇرىن (ەگىنشىلىك پايدا بولدى)
- ب. ز. ب. 5 – 3 مىڭج. (نەوليت كەزەڭى)
«نەوليت» توبىنا سۇراق.
- ب. ز. ب. 800 - 140 مىڭج. (اشەل كەزەڭى)
- 7 مەتر – (مۋستە كەزەڭىندەگى ش. ءۋاليحانوۆ تۇراعىنىڭ قالىڭدىعى)
- 150 تۇراق ( نەوليت كەزەڭىنىڭ جەزقازعان وڭىرىنەن تابىلعان تۇراقتار سانى)
- 15 گەكتار، 158 تۇرعىن ءۇي (بوتاي تۇراعىنىڭ اۋماعى، تۇرعىن ءۇي سانى)
ءىىى. قورىتىندىلاۋ. ۇپايلار سانىن ەسەپتەپ جەڭىمپاز توپتى انىقتاۋ.
ءىV. باعالاۋ.
V. ۇيگە تاپسىرما.
- تاراۋدى تولىق قايتالاۋ؛
- كەسكىن كارتانى تولتىرۋ.
تاس داۋىرىندەگى قازاقستان تاراۋى بويىنشا قايتالاۋ
سىنىپ: 6 «ا»، «ب»، «ۆ»
infohub.kz رەداكسياسى · 2024 ج. 5 ناۋرىز832 قارالىم
#ارحەولوگيا#جارىس ساباق#پالەوليت#مەزوليت#نەوليت#تاس داۋىرىندەگى قازاقستان
ۇسىنىلادى
ورالدىق دەپۋتاتتار جول ءجۇرۋ جانە قوقىس شىعارۋ تاريفتەرىن تالقىلاۋدان باس تارتتى
قالا اكىمدىگى ۇسىنعان جاڭا تاريفتەردى قابىلداۋدان باس تارتقان دەپۋتاتتار اقپاراتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن العا تارتتى.
infohub.kz редакциясы·2026 ج. 11 ماۋسىم
VI عاسىرداعى جادىگەر: ماڭعىستاۋدان ءوڭىر تاريحىنا جاڭا كوزقاراس بەرەتىن ارتەفاكت تابىلدى
ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى قاراقاباق كونە قالاشىعىنان تابىلعان VI عاسىرعا جاتاتىن قۇمىرا ولكە تاريحىنا قاتىستى جاڭالىقتار اشۋى مۇمكىن.
infohub.kz редакциясы·2026 ج. 9 ماۋسىم
التىن وردانىڭ مۇراگەرلەرى: قازاقستان تاريحىنىڭ رەسمي نۇسقاسى قالاي وزگەرۋدە؟
تاريحشى جامبىل سابيتوۆ قازاقستاننىڭ التىن وردا مۇراسىنا نەگە كوبىرەك جۇگىنەتىنىن، تاريحقا دەگەن كوزقاراس قالاي وزگەرەتىنىن جانە مەكتەپ وقۋلىقتارىندا قانداي وزگەرىستەر بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ بەردى.
infohub.kz редакциясы·2026 ج. 5 ماۋسىم
← ارتقادەرەككوز: bilimdiler.kz

