Gizli vergiler ve ödenmemiş ödemeler, Kazakistan'ı altyapıya ve vatandaş desteğine gidebilecek trilyonlarca tengeden mahrum bırakıyor. Bu kayıpları azaltmak için hükümet, 2028'e kadar kapsamlı bir önlem planı onayladı; infohub.kz sitesi bildiriyor.
Kazakistan Bakanlar Kurulu, 53 tedbiri içeren 2026–2028 Kapsamlı Planını kabul etti. Başbakanlığın resmi kaynağına göre, 2028'e kadar kayıt dışı ekonominin payı GSYİH'nın %16,7'sinden %13,8'ine düşürülecek. Ana araç, yapay zekâlı tek bir dijital izleme platformu olacak. Planda, iş dünyası üzerindeki idari yükün artmayacağı vurgulanıyor.
Kayıt dışı ekonomi, devletten gizlenen faaliyetlerdir: elden maaşlar, kayıtsız işletmeler, fiş kesilmemesi. Bu fonlardan, sosyal ve ekonomik programlara gidebilecek vergiler ödenmez. Çeşitli tahminlere göre, Kazakistan'daki kayıt dışı sektör GSYİH'nın %20–25'ine ulaşıyor — bu, 2025 yılı ekonomi göstergeleri dikkate alındığında yaklaşık 40 trilyon tenge veya 76,5 milyar dolar ediyor.
Son yıllarda 20 bilgi sistemi devreye alınıp modernize edildi, 2 trilyon tenge ciroya sahip internet kumarhanelerinin mali altyapısının faaliyeti durduruldu ve 360 milyar tenge tutarındaki haksız bütçe harcamaları önlendi. Başbakanlığın resmi kaynağının açıklamasında şu ifadelere yer verildi: "Alınan önlemler sonucunda kayıt dışı ekonominin payı 2019'daki GSYİH'nın %24'ünden 2025 sonu itibarıyla %16,7'ye geriledi. Yeni Kapsamlı Plan, elde edilen sonuçları pekiştirmeyi ve kayıt dışı ekonominin payının 2028'de GSYİH'nın %13,8'ine kadar kademeli olarak düşürülmesini sağlayacak."
Hedeflere ulaşmak için yapay zekâ tabanlı tek bir dijital izleme platformunun devreye alınması planlanıyor. Bu platform, kamu kurumlarının verilerini birleştirecek, riskleri önceden tespit etmeyi ve bütçe zarara uğramadan ihlallerin önlenmesini sağlayacak. Kapsamlı Plan, ekonominin şeffaflığını artırmaya ve ticaret, inşaat, ulaştırma, tarım, sağlık ve eğitim gibi kayıt dışı faaliyet eğilimleri yüksek sektörlerin dijitalleştirilmesine yönelik 53 tedbiri içeriyor.
Ticaretin dijitalleştirilmesine, sahte ürünlerin azaltılmasına, özel tüketim vergisine tabi ve sosyal açıdan önemli ürünlerin dolaşımı üzerindeki kontrolün otomatikleştirilmesine, e-ticaret ve pazaryerlerinin düzenlenmesine ve kamu bilgi sistemlerinin entegrasyonuna özel önem verilecek. Sosyal alanda, hizmet kalitesinin kontrolü, fiyatların izlenmesi ve bütçe kaynaklarının verimli kullanımı için dijital araçlar devreye girecek.
Yetkililer şunları vurguluyor: "Kapsamlı Plan, iş dünyası üzerindeki idari yükün artırılmasını öngörmüyor. Ana vurgu, dijitalleşme, süreçlerin otomasyonu, yapay zekâ ve modern analitik araçların kullanımına yapılıyor. Kapsamlı Plan'ın uygulanması, ekonominin şeffaflığını artıracak, kayıt dışı cironun hacmini azaltacak, dürüst işletmeler için eşit koşullar yaratacak ve modern dijital çözümler sayesinde bütçe gelirlerinde istikrarlı büyümeyi güvence altına alacaktır."