- 28 ناۋ. 2015 00:00
- 283
الا قويلار
ايىرسىن اڭدار قايدان قارا، اقتى،
كىمى اق، كىمى قارا - تابا الماپتى.
جوسپارلاپ بىلمەگەندى بىلدىرۋگە،
ءسوز قىلىپ دانىشپاندار مىسالداپتى.
مىسال بۇل: الا ءتۇستى كەي قويلاردى
ارىستان - اڭ پاتشاسى جاقتىرماپتى.
«بۇلاردىڭ ءتۇسى بوتەن، كوڭىلى الا»، - دەپ،
نە شارا، سۇيمەگەن سوڭ، كىنا تاقتى.
ول راس، كەي قويلاردىڭ الا ءتۇسى،
كىم ءبىلسىن، سىرتى مەنەن بىردەي مە ءىشى؟
ايتەۋىر ءبىر سەنبەستىك وي كىرگەن سوڭ،
نە قىلسا، ارىستاننىڭ كەلەر كۇشى.
دەمەلىك قويلاردىڭ دا ءىشى اپپاق،
وڭاي ما ارىستاننان الۋ اقتاپ؟
شىققان سوڭ سەنىمسىز بوپ، بۇل قويلاردى
ال ەندى ارىستانعا قالاي باقپاق؟!
ءبارىن دە قىرىپ ءجۇرىپ جوق قىلار ەد،
اڭداردىڭ اۋزىنا كىم بولار قاقپاق؟
«جازىقسىز قان توكتى» دەپ ايتپاستاي قىپ،
ءبىرتۇرلى بۇعان كەرەك امال تاپپاق.
شاقىرتىپ ايۋ مەنەن تۇلكىنى الدى،
كەڭەسىپ، ەكەۋىنە اقىل سالدى.
ارىستان ءىس ءمونىسىن ايتقاننان سوڭ،
كىدىرىپ تۇلكى ازىراق، ويعا قالدى.
سويلەيدى ويلانباي-اق ايۋ شولاق:
(ايۋلار كۇشكە مىقتى، ويعا ولاق)
«قويلاردان الا ءتۇستى قۇتىلعانداي،
بار دەيمىن بۇعان وڭاي جالعىز جول-اق.
مۇندا ونشا ەش نارسە جوق ويلايتۇعىن،
ءىس ەمەس ونسىز ءجونى بولمايتۇعىن.
ءبارىن دە الا قويدىڭ قىرساڭ، تاقسىر،
تۇقىمىن نە بار قۇرتىپ، جويمايتۇعىن؟».
بۇل اقىل ۇنامادى ارىستانعا،
(قان كەرەك بولسا، تابار الىستان دا)
ايۋدى ءتۇرتىپ قالىپ، تۇلكى ايتادى:
«ءسوزىڭدى مەن بولەمىن، نامىستانبا.
دانىشپان ءادىل پاتشا، تاقسىر حانىم!
جازىقبىز ءسىز توكپەيسىز ناشار قانىن.
قويلاردان الا ءتۇستى قۇتىلعانداي،
ايتايىن، رۇقسات ەتسەڭ، مەن امالىن.
ولارعا ەركىن ءجۇرىپ وتتاعانداي
بەرىڭىز كەڭ جايىلىم، ءشوبى قالىڭ.
سەنىمدى جاقسى قويشى تابىلماسا،
باقتىرماي قاسقىرلارعا جوق امالىڭ.
كوكجالدار جۇرەر قويدى باعىپ ويناي،
ويناۋىن قويماس، ابدەن قارنى تويماي.
قاسەكەڭ قويدى باعا باستاعان سوڭ،
تۇقىمىن قويار ەكەن قالاي جويماي؟!
از داۋرەن وعان دەيىن بۇل قويلار دا
«تۇرمىز دەپ كەڭشىلىكتە» ءجۇرسىن ويلاي.
بىلىنبەي بىرتە-بىرتە قۇرىپ بولار،
اسلان جامان اتىن سىزگە قويماي!».
ارىستان تۇلكى اقىلىن قابىل الدى،
بورىدەن وڭشەڭ كوكجال قويشى سالدى.
قويلاردى قاسقىر باعىپ وڭدىرار ما؟
الا تۇگىل، اعى دا از-اق قالدى.
ال سوندا نە دەپ ايتتى وزگە اڭدار،
قويلاردىڭ تاۋسىلعانىن كورگەن جاندار؟
«جارىقتىق ارىستاننان ەش كىنا جوق،
بۇزىقتار قاسقىرلار عوي، انتۇرعاندار!».
* * *
بۇل سوزگە دەگەنىم جوق جىلار، كۇلەر،
ادام از الدىن بولجاپ انىق بىلەر.
كوكجالدار قويشى بولسا، كىم بىلەدى،
بەرەكە الا قويعا كىرسە، كىرەر؟!
كىمى اق، كىمى قارا - تابا الماپتى.
جوسپارلاپ بىلمەگەندى بىلدىرۋگە،
ءسوز قىلىپ دانىشپاندار مىسالداپتى.
مىسال بۇل: الا ءتۇستى كەي قويلاردى
ارىستان - اڭ پاتشاسى جاقتىرماپتى.
«بۇلاردىڭ ءتۇسى بوتەن، كوڭىلى الا»، - دەپ،
نە شارا، سۇيمەگەن سوڭ، كىنا تاقتى.
ول راس، كەي قويلاردىڭ الا ءتۇسى،
كىم ءبىلسىن، سىرتى مەنەن بىردەي مە ءىشى؟
ايتەۋىر ءبىر سەنبەستىك وي كىرگەن سوڭ،
نە قىلسا، ارىستاننىڭ كەلەر كۇشى.
دەمەلىك قويلاردىڭ دا ءىشى اپپاق،
وڭاي ما ارىستاننان الۋ اقتاپ؟
شىققان سوڭ سەنىمسىز بوپ، بۇل قويلاردى
ال ەندى ارىستانعا قالاي باقپاق؟!
ءبارىن دە قىرىپ ءجۇرىپ جوق قىلار ەد،
اڭداردىڭ اۋزىنا كىم بولار قاقپاق؟
«جازىقسىز قان توكتى» دەپ ايتپاستاي قىپ،
ءبىرتۇرلى بۇعان كەرەك امال تاپپاق.
شاقىرتىپ ايۋ مەنەن تۇلكىنى الدى،
كەڭەسىپ، ەكەۋىنە اقىل سالدى.
ارىستان ءىس ءمونىسىن ايتقاننان سوڭ،
كىدىرىپ تۇلكى ازىراق، ويعا قالدى.
سويلەيدى ويلانباي-اق ايۋ شولاق:
(ايۋلار كۇشكە مىقتى، ويعا ولاق)
«قويلاردان الا ءتۇستى قۇتىلعانداي،
بار دەيمىن بۇعان وڭاي جالعىز جول-اق.
مۇندا ونشا ەش نارسە جوق ويلايتۇعىن،
ءىس ەمەس ونسىز ءجونى بولمايتۇعىن.
ءبارىن دە الا قويدىڭ قىرساڭ، تاقسىر،
تۇقىمىن نە بار قۇرتىپ، جويمايتۇعىن؟».
بۇل اقىل ۇنامادى ارىستانعا،
(قان كەرەك بولسا، تابار الىستان دا)
ايۋدى ءتۇرتىپ قالىپ، تۇلكى ايتادى:
«ءسوزىڭدى مەن بولەمىن، نامىستانبا.
دانىشپان ءادىل پاتشا، تاقسىر حانىم!
جازىقبىز ءسىز توكپەيسىز ناشار قانىن.
قويلاردان الا ءتۇستى قۇتىلعانداي،
ايتايىن، رۇقسات ەتسەڭ، مەن امالىن.
ولارعا ەركىن ءجۇرىپ وتتاعانداي
بەرىڭىز كەڭ جايىلىم، ءشوبى قالىڭ.
سەنىمدى جاقسى قويشى تابىلماسا،
باقتىرماي قاسقىرلارعا جوق امالىڭ.
كوكجالدار جۇرەر قويدى باعىپ ويناي،
ويناۋىن قويماس، ابدەن قارنى تويماي.
قاسەكەڭ قويدى باعا باستاعان سوڭ،
تۇقىمىن قويار ەكەن قالاي جويماي؟!
از داۋرەن وعان دەيىن بۇل قويلار دا
«تۇرمىز دەپ كەڭشىلىكتە» ءجۇرسىن ويلاي.
بىلىنبەي بىرتە-بىرتە قۇرىپ بولار،
اسلان جامان اتىن سىزگە قويماي!».
ارىستان تۇلكى اقىلىن قابىل الدى،
بورىدەن وڭشەڭ كوكجال قويشى سالدى.
قويلاردى قاسقىر باعىپ وڭدىرار ما؟
الا تۇگىل، اعى دا از-اق قالدى.
ال سوندا نە دەپ ايتتى وزگە اڭدار،
قويلاردىڭ تاۋسىلعانىن كورگەن جاندار؟
«جارىقتىق ارىستاننان ەش كىنا جوق،
بۇزىقتار قاسقىرلار عوي، انتۇرعاندار!».
* * *
بۇل سوزگە دەگەنىم جوق جىلار، كۇلەر،
ادام از الدىن بولجاپ انىق بىلەر.
كوكجالدار قويشى بولسا، كىم بىلەدى،
بەرەكە الا قويعا كىرسە، كىرەر؟!