Адамның санасында ерікті түрде ой-бейнелер жасай алмауы — ғылымда афантазия деп аталатын жағдай — ұйқы кезінде жарқын визуалды көріністердің пайда болуын жоққа шығармайды. Бұл тұжырымға Австралиядағы Квинсленд университетінің зерттеушілері Дерек Арнольд пен Лорен Буйе бастаған халықаралық топ Германиядағы Бонн университетінің өкілі Мерлин Монзельмен бірлесіп жүргізген зерттеу барысында келді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Ауқымды сауалнама мен сенсорлық қабылдау тетіктерін талдаудың нәтижелері «Scientific Reports» ғылыми журналында жарияланды. Ғалымдар күндіз бет-әлпет пен заттарды саналы түрде елестете алмау миға түнгі ұйқы кезінде толыққанды көру және есту бейнелерін қалыптастыруға кедергі келтірмейтінін анықтады.
Зерттеушілер 205 еріктінің сауалнама жауаптарын талдады. Оның 84-і айқын көру афантазиясы бар топқа енді, ал 121 қатысушы бақылау тобын құрады. Ғалымдар тек ойша сурет салу қабілетін ғана емес, басқа да сенсорлық түрлерді: дыбыстарды, иістерді, дәмді, сипап сезуді, дене қозғалысын сезінуді және ішкі сөйлеуді жан-жақты зерттеді.
Афантазиясы бар респонденттердің 46%-ы айқын визуалды детальдары бар түстерді жүйелі түрде көретіні белгілі болды. Тек шамамен 8%-ы ғана түсінде визуалды көріністің мүлдем жоқ екенін мәлімдеді.
Күндізгі қиял мен түс арасындағы байланыс біркелкі емес. Кейбір еріктілердің ояу кездегі сенсорлық тәжірибесі түстерімен толық сәйкес келеді. Ал басқалары түсінде жақындарының дауысын естиді немесе бет-әлпетін көреді, алайда ояу кезде қатты күш салса да оны қайта жаңғырта алмайды.
Авторлардың болжамынша, мәселенің түйіні ми аймақтарының үйлесімділігінде: күндіз суреттердің ерікті түрде іске қосылуы тежеледі, ал түнде бейсаналы нейрондық желілер ұйқыдағы бейнелерді жандандырады.